Vísir 2.12 - Rykmistur

Árangur

Á þeim tíma sem mælingar hafa staðið yfir hafa komið hvassviðri af suðlægum og vestlægum áttum, þannig að grunnmælingar ættu að vera nokkuð marktækar um það sem vænta má í venjulegu árferði. Upplýsingar um mælingar undangenginna ára er hægt að nálgast í skýrslum fyrir viðkomandi mæliár undir flipanum ítarefni. 

Niðurstöður fallryksmælinga sumarið 2011 sýna að fallryk mældist alltaf undir viðmiðunarmörkum fyrir loftgæðamörk fallryks þ.e. < 5g/m². 

Tafla 1. Lofgæðamörk fyrir fallryk

Á myndinni hér til hliðar má sjá niðurstöður vöktunar á fallryki (g/m2) á mælistöðvum í byggð á Fljótsdalshéraði og á svæðinu austan við Hálslón sumarið 2011.

 

Á myndinni hér til hliðar má sjá niðurstöður vöktunar á fallryki (g/m2) á mælistöðvum norðan og vestan við Hálslón og á Brúraöræfum 2011.

Á töflunni hér til hliðar má sjá niðurstöður mælinga á fallryki í byggð á Fljótsdalshéraði, við Hálslón og á Brúaröræfum sumarið 2011.

Uppfært 12.03.12

Eldri niðurstöður

Niðurstöður mælinga árið 2010

Á myndinni hér til hliðar má sjá niðurstöður vöktunar á fallryki (g/m2) á mælistöðvum í byggð á Fljótsdalshéraði og á svæðinu austan við Hálslón sumarið 2010.

Á myndinni hér til hliðar má sjá niðurstöður vöktunar á fallryki (g/m2) á mælistöðvum norðan og vestan við Hálslón og á Brúraöræfum 2010.

Á töflunni hér til hliðar má sjá niðurstöður mælinga á fallryki í byggð á Fljótsdalshéraði, við Hálslón og á Brúaröræfum sumarið 2010.

Tafla 1. Loftgæðamörk fyrir fallryk

1. mynd. Fallryk (g/m²) á mælistöðvum í júlí 2005, 2006 og júní/júlí 2007, 2008.

2. mynd. Fallryk (g/m²) á mælistöðvum í ágúst 2005, 2006 og júlí/ágúst 2007, 2008.

3. mynd. Fallryk (g/m²) á mælistöðvum í september 2005, 2006 og ágúst/september 2007, 2008.

Samkvæmt ofangreindur hefur fallryk hefur aðeins í einu tilviki (Mýnes; 1. mynd) farið yfir viðmiðunarmörkin 10 g/m2 á mánuði, og mátti tengja það torfærukeppni í svonefndri Mýnesgrús, og e.t.v. einnig efnisvinnslu úr nálægum efnisnámum. Hátt gildi í Arnardal í september 2007 (3. mynd) tengdist áfoki sem átti sinn uppruna á aurum Jökulsár á Fjöllum. Í flestum tilfellum hefur fallryk mælst undir 5 g/m2 á mánuði.

Vöktunaráætlun og markmið

Hvað er mælt?

a. Ákoma ryks á nokkrum stöðum við Hálslón og í byggð. Alls eru mælistöðvar 18 talsins. Mælieining er ákoma ryks (g/m²)/mánuði. Þá verða einnig notaðar mælingar nálægra veðurstöðva á vindstyrk og vindátt til að glöggva sig á uppruna ryksins. (áhrif framkvæmda: bein). 

Vöktunaráætlun

a. Mælt verður samkvæmt aðferðum sem þróaðar voru í samvinnu við sérfræðinga á Umhverfisstofnun. Byrjað var að mæla áður en rekstur Fljótsdalsstöðvar hófst til að safna gögnum um grunnástand. Fallryksmælar eru settir upp á vorin.  Á hálendinu er það gert um leið og snjóa leysir og fært er um svæðið en oft um einum mánuði fyrr í byggð. Upplýsingum er safnað mánaðarlega yfir sumarið og fram í fyrstu snjóa á haustin.  Fallryksmælarnir eru 18 í dag:

• Í byggð 4 mælar – Strönd, Hómatunga, Hvanná og Brú
• Austan Hálslóns 5 mælar – Búrfellstögl, SV Sandfells, í Lindum, Kofaöldu og Sauðá
• Norðan Hálslóns 3 mælar – Hafrahvömmum, Hallarfjall og Smjörtungur
• Vestan Hálslóns 3 mælar – tveir mælar í Sauðárdal, vestan Sauðárdals
• Brúaröræfi 3 mælar – Fagridalur, Arnardalur og Breiðastykki

Landsvirkjun hefur gert áætlanir um að bregðast við áfoki úr lóninu, sbr. vísi nr. 2.29 - Rof og áfok frá Hálslóni.

Markmið

a. Ryk mun ekki aukast á Fljótsdalshéraði.

Forsendur fyrir vali á vísi

Meðal þeirra áhrifa sem Kárahnjúkavirkjun kann að hafa og ástæða er talin að fylgjast með er rykmistur frá Hálslóni. Erfitt getur þó að reynst að greina milli ryks frá Hálslóni og ryks frá öðrum svæðum m.a. frá eyrum Jökulsár á Fjöllum.

Á hverju ári mun svifaur setjast á botn Hálslóns, sem Jökulsá á Dal ber nú til hafs. Í maí er lægst í Hálslóni, en í júní byrjar að hækka í því þannig að í meðalárferði er lónið fullt í byrjun ágúst. Vatnsborð Hálslóns sveiflast í meðalári um 45 metra en í þurrustu árum getur sveiflan orðið 65 metrar. Svifaurinn mun fyrstu áratugina að mestu setjast í lónið næst jöklinum. Hluti svifaursins, einkum sá fíngerðasti, mun dreifast um lónið og setjast í þann hluta þess, sem er á þurru fyrri hluta sumars. Einnig getur losnað um fínefni úr jarðvegi lónbotnsins af völdum öldugangs þegar lækkar í lóninu. Þessi fínefni geta fokið úr lónbotninum þegar hann er á þurru í hvössu og þurru veðri. Þá mun rykmistur berast norðaustur um heiðar og niður í byggð.

Á leið sinni til sjávar ber Jökulsá á Dal fínefni upp á áreyrar einkum við Jökulsárhlíð. Þetta fínefni þyrlast upp í þurru veðri og veldur rykmistri. Með tilkomu Hálslóns mun taka fyrir þetta rykmistur, þar sem Jökulsá á Dal hættir að bera aur upp á áreyrarnar.

Grunnástand

Ef saman fer þurrt veður og vindur af suðvestri berst rykmistur frá hálendinu norðan Vatnajökuls norðaustur yfir heiðar og allt niður í byggð. Á sama hátt, þegar veður er þurrt og lítið rennsli í Jökulsá á Dal, geta fínefni þyrlast upp af eyrum árinnar og rykmistur borist um byggð.

Ekki hafa verið gerðar sérstakar mælingar á rykmistri fram að þessu en grunnástand var metið með því að mæla magn fínefna í andrúmslofti í nágrenni Hálslóns og við Jökulsá á Dal, fram að þeim tíma sem áhrifa frá Kárahnjúkavirkjun fer að gæta.

Í reglugerð nr. 817/ 2002 um loftgæðamörk fyrir fallryk úr andrúmslofti er miðað við að styrkur fallryks sem ekki er vatnsleysanlegt skuli ekki vera yfir 10 g/m² miðað við mánaðar söfnunartíma. Skilgreining á fallryki er ryk sem sest sjálfkrafa á rakt yfirborð (Reglugerð nr. 817/2002). Fallryk milli  5 og 10 g/m2 á 30 daga tímabili er talið í lagi,en ef fallryk er minna en  5 g/m2 eru loftgæði í góðu lagi. Sjá fallryksmælingar á nokkrum mælistöðvum árið 2006 hér að neðan. Smellið hér til að sjá : Kort af mælistöðvum.

Ítarefni

Skýrsla Náttúrustofu Austurlands fyrir Landsvirkjun 2012.  Kárahnjúkavirkjun. Fallryksmælingar við Hálslón, á Brúaröræfum og í byggð á Fljótsdalshéraði sumarið 2011.

LV-2012-023. Smellið hér til að sækja eintak.

Skýrsla Náttúrustofu Austurlands fyrir Landsvirkjun 2011.  Kárahnjúkavirkjun. Fallryksmælingar við Hálslón, á Brúaröræfum og í byggð á Fljótsdalshéraði sumarið 2010.

LV-2011-030. Smellið hér til að sækja eintak.

Skýrsla Náttúrustofu Austurlands fyrir Landsvirkjun 2010.  Kárahnjúkavirkjun. Fallryksmælingar við Hálslón, á Brúaröræfum og í byggð á Fljótsdalshéraði sumarið 2009.

LV-2010-043. Smellið hér til að sækja eintak.

Skýrsla Náttúrustofu Austurlands fyrir Landsvirkjun 2009.  Kárahnjúkavirkjun. Fallryksmælingar við Hálslón, á Brúaröræfum og í byggð á Fljótsdalshéraði sumarið 2008.

LV-2009-003. Smellið hér til að sækja eintak.

Kárahnjúkavirkjun. Fallryksmælingar við Hálslón og í byggð. Sumar 2005. 

Gervihnattarmynd af sandfoki og rykmistri norðan Vatnajökuls

Gervinhattamyndir Modis: Viðbragðskerfi Modis, gervihnattamyndir af Íslandi