Vísir 2.22 - Varpfuglar á Úthéraði

Árangur

Frá upphaflegri vöktunaráætlun hafa verið gerðar nokkrar breytingar sem helgast af niðurstöðum rannsókna við skilgreiningu á grunnástandi. Eftirfarandi eru niðurstöður í samræmi við framangreint.

b) Hávella – dreifing á Lagarfljóti að sumarlagi

Á tímabilinu 2005 til 2011 hefur hávellu fækkað umtalsvert á Lagarfljóti. Möguleg skýring fyrir þessari fækkun getur verið aukið grugg í Fljótinu samfara vatni úr Hálslóni, sem getur rýrt fæðuskilyrði kafanda.  Það þarf þó ekki að vera enda má merkja fækkun strax árið 2007 miðað við árin 2005 og 2006 en þá er Hálslón að fyllast í fyrsta sinn og vatnaflutningur ekki hafinn. Önnur möguleg skýring fyrir færri hávellum á Lagarfljótinu getur verið tengd stofnbreytingu, en lítið er vitað um ástand stofnsins hér við land eða hvort dreifing hafi breyst með einhverjum hætti.

Fjöldi skúma hefur ekki breyst umfram náttúrulegar skammtímasveiflur í stofninum. Hægt er að sjá þróunina á árunum 2005-2011 hér til hliðar. Athugði að ekki var talið árið 2010. Smellið á myndina til að sjá stærri útgáfu.

Áætlað er að birta niðurstöður rannsókna á grágæs snemma árs 2014.

Heimild: Landsvirkjun 2005-2012. Síðast uppfært 5.03.2012.

Vöktunaráætlun og markmið

Hvað er mælt?

1. Atferli lóms – fjöldi skipta sem fuglar sem sækja fæði í Lagarfljót og fjöldi skipta þar sem þeir sækja fæði út á haf (t.d fjöldi fugla á klukkustund við ána og út á hafi). (áhrif: óbein)
   
2. Hávella – dreifing á Lagarfljóti að sumarlagi. (áhrif: óbein)
   
3. Fjöldi grágæsa með unga og í fjaðrafelli á aurum Jökulsár á Dal og geldgæsir með Lagarfljóti. (áhrif: óbein)
   
4. Fjöldi skúma í varplandi á aurum Jökulsár á Dal. (áhrif: óbein)
   

Breytingar:

1. Varðandi atferli lóms, átti upphaflega að mæla fjölda skipta sem fuglar sem sækja fæði í Lagarfljót og fjöldi skipta þar sem þeir sækja fæði út á haf. Þessari mælingu hefur verið hætt þar sem í ljós kom við nánari skilgreiningu á grunnástandi að lómur sækir fæðu yfrignæfandi í hafið.
2. Varðandi Hávellu þykir ekki rétt að tala um stofn, þannig að mæling hefur verið endurskilgreind þannig að skoðuð er dreifing hávellu á Lagarfljóti að sumarlagi.
3. Upphaflegur mælikvarði var Fjöldi grágæsa "í sárum" á Úthéraði og við Lagarfljót allt inn í Fljótsdal. Nú er talinn fjöldi grágæsa með unga og í fjaðrafelli á aurum Jökulsár á Dal og geldgæsir með Lagarfljóti.
4. Upphaflegur mælikvarði var fjöldi "skúmshreiðra" í varplandi á aurum á Jökulsá á Dal. Núverandi mæling er fjöldi "skúma".

Áætlun um vöktun 

1. Lómur:  Vöktun hefur verið hætt.
2. Hávella:  Grunnupplýsingum var safnað 2005-2007. Vöktuð árlega síðan og fyrst um sinn.
3. Grágæs: Grunnupplýsingum safnað 2005. Rannsóknir endurteknar á 5- 10 ára fresti.
4. Skúmur: Grunnupplýsingum safnað 2005-2007. Endurtekið 2008 og 2009. Vöktun að jafnaði árlega á hluta svæðisins, og á 5-10 ára fresti á öllu Héraði.

 
Breytingar - upphafleg vöktunaráætlun var orðuð eins og hér fer eftir:

1. Sérfræðingar frá Náttúrufræðistofnun Íslands safna upplýsingum. Flugstefna lómanna verður kortlögð og fylgst með atferli þeirra á lykilstöðum, til að finna út að hve miklu leyti þeir leita í fljótin eftir fæðu og að hve miklu leyti til sjávar. Grunnrannsókn fer fram sumurin 2004 og 2005.
2. Sérfræðingar frá Náttúrufræðistofnun Íslands safna gögnum. Fuglatalningar og dreifing kortlögð. Grunnupplýsingum safnað árið 2005 og nýjum upplýsingum safnað árið 2015.
3. Sérfræðingar frá Náttúrufræðistofnun Íslands safna gögnum. Fuglatalningar þar sem stuðst veður við bæði loftmyndir og vettvangsskoðanir. Grunnupplýsingum safnað árið 2005 og nýjum upplýsingum safnað árið 2015.
4. Sérfræðingar frá Náttúrufræðistofnun Íslands safna gögnum. Fuglar verða taldir árlega á tímabilinu 2005-2008.

Markmið

a. Markmið á ekki við.

b. Dreifing hávellu haldist óbreytt.

c. Fjöldi grágæsa í sárum á aurum Jökulsár á Dal haldist óbreyttur.

d. Fjöldi skúmshreiðra á aurum Jökulsár á Dal haldist óbreyttur.

Grunnástand

Hegðun lóms var könnuð árin 2004 og 2005 og bentu athuganir til þess að lómurinn leitaði einkum fæðu í hafinu, og var því ekki talin ástæða til að fylgjast frekar með honum.

Skúmar voru taldir 2006, 2007, 2008 og 2009. Engar sambærilegar talningar eru til frá Öxafirði og Breiðamerkursandi á þeim tíma, og því ekki um neinn samanburð að ræða. Fjöldi þeirra hefur lítið breyst og sérfræðingar telja að breytileiki milli ára innan u.þ.b. 30% gefi ekki einar sér tilefni til ályktana um breytingar í stofni.

Hægt er að skoða skýrslu frá Náttúrustofu Austurlands um niðurstöður hávellutalningar á Lagarfljóti og varpdreifingu skúms á Úthéraði með því að smella hér.

Forsendur fyrir vali

Erfitt getur reynst að greina áhrif framkvæmda á fuglalíf á Úthéraði þar sem margir aðrir þættir geta haft jafnmikil eða meiri áhrif. Athuganir hafa sýnt að áhrif vatnsborðsbreytinga á gróður verða líklega óveruleg. Því beinir þessir vísir einkum sjónum að þeim fuglategundum sem ætla má að séu háðar æti úr Lagafljóti eða gætu orðið fyrir áhrifum vegna breytinga á farvegum Jökulsár á Dal. T.d. var talið hugsanlegt að bætt aðgengi að aurum Jökulsár á Dal gæti leitt til fækkunar á grágæsum sem nota fellistöðvar á aurunum og eins að bætt aðgengi afræningja gæti haft neikvæð áhrif á varp skúms á svæðinu.

Ítarefni

Skýrsla frá Náttúrustofu Austurlands um vöktun skúms. Smellið hér til að sækja skýrslu.

Skýrsla frá Náttúrustofu Austurlands um niðurstöður hávellutalningar á Lagarfljóti. Smellið hér til að sækja skýrslu.

Skýrsla frá Náttúrustofu Austurlands um niðurstöður hávellutalningar á Lagarfljóti. Smellið hér til að sækja skýrlsu.

Skýrsla frá Náttúrustofu Austurlands um niðurstöður hávellutalningar á Lagarfljóti og varpdreifingu skúms á Úthéraði. Smellið hér til að sækja skýrslu.