Vísir 2.28 - Gróður á Vesturöræfum

Tilgangur gróðurvöktunar er að nema og fylgjast með breytingum sem kunna að verða á gróðri á svæðum sem gætu verið undir áhrifum af Kárahnjúkavirkjun. Nú liggur fyrir skýrsla Landsvirkjunar um Gróðurvöktun á Vesturöræfum, Kringilsárrana og Fljótsdalsheiði sem unnin var af Náttúrustofu Austurlands. Unnið var út frá SPOT-5 gervitunglamyndum sem teknar voru sumrin 2002, 2007 og 2008. Með þeirri skýrslu er ætlað að komin sé ein möguleg skilgreining á grunnástandi gróðurs á umræddu svæði. Um þessar mundir er verið að skipuleggja, í samráði við sérfræðinga, hvernig best sé að hátta vöktun gróðurs á svæðinu.

Vöktunaráætlun og markmið

Ljóst er að gróðurbreytingar geta orðið af ýmsum ástæðum og því mikilvægt að vöktun taki mið af því.

Helstu áhrifaþættir:

1. Náttúrulegar orsakir, t.d. vegna breytinga í veðurfari.
2. Breytt beitarálag.
   a. Minnkandi sauðfjárbeitar hin síðari ár (almenn þróun).
   b. Tilfærslu á beitarálagi hreindýra vegna beitarsvæða sem glötuðust undir Hálslón.
3. Áfok úr Hálslóni þegar fram líða stundir.
   

Hvað er mælt?

a. Gróðurþekja, gróðurlendi og plöntutegundir (áhrif framkvæmda: óbein).

Áætlun um vöktun

a. Gervitunglamyndir verða notaðar til að reikna út svokallaða NDVI vísitölu. Því hærri vísitala, því meiri þéttleiki gróðurs (blaðgræna). Upplýsinga verður aflað fimmta hvert ár.

Gróður verður vaktaður með fjarkönnun (gervitunglamyndir), jafnframt því sem gróðurreitir á svæðinu verða notaðir til þess að fá upplýsingar um breytingar á tegundasamsetningu og nákvæmari upplýsingar um gróðurþekju en fjarkönnun gefur.

Mælikvarðar um breytingar á gróðurfari verða þróaðir í samráði við sérfræðinga.  

Markmið 

a. Gróðurþekja haldist stöðug (NDVI vísitala mun ekki lækka og tegundum ekki fækka)

Grunnástand

Vesturöræfin eru um 300 km². Þar af eru um 200 km² grónir. Ástand gróðurs var kannað á árunum 2002, 2007 og 2008, auk þess sem stuðst var við gróðurathuganir sem þegar höfðu farið fram á svæðinu. Í samanburðarskýrslu um "Gróðurvöktun á Vesturöræfum, Kringilsárrana og Fljótsdalsheiði með notkun gervitunglamynda" má fá upplýsingar um grunnástand á svæðinu. Smellið hér til að skoða skýrsluna (LV-2010/062).

Túlkun á grunnástandi eins og hún liggur fyrir af gervitunglamyndunum er ekki einföld. Það er einkum óljóst hve mikil breyting þarf að verða á gróðurstuðlum til að gefa tilefni til nánari rannsókna í gróðurreitunum.  Athugun á myndum frá 2002-2008 (sjá mynd) leiðir meiriháttar breytingar skýrt í ljós, svo sem árangur af uppgræðslu, og ummerki framkvæmda, t.d. losun jarðefna. Það sem almennt má lesa úr samanburðinum á myndunum er að mismunurinn á milli þeirra er alls staðar svipaður, og líklegt að hann megi rekja til árferðis og tíma myndatökunnar. Af því leiðir, að þar sem verða frávik umfram það, er ástæða til að athuga hugsanlegar breytingar nánar.  

Mikilvægur liður í skilgreiningu á grunnástandi er að átta sig á hugsanlegum undirliggjandi breytingum sem gætu hafa orðið áður en framkvæmdir hófust, hvort sem þær breytingar tengjast veðurfari eða breyttu beitarálagi. Til að nálgast það stendur eftirfarandi til:

Samanburður á niðurstöðum rannsókna fyrir um 30 árum og þeirra sem hafa verið unnar seinustu ár:

• Athugun á megin breytingum í þekju og greiningu á gróðurlendum sem gætu hafa komið fram við endurskoðun gróðurkorta.
• Með því að bera saman gróðurkortin og niðurstöður úr rannsóknum á fari hreindýra má fara nærri um líklegustu beitargróðurlendi hreindýranna.
• Úr þeim verður valið svæði til frekari rannsókna og samanburðar við eldri rannsóknir.

Myndin hér til hliðar sýnir mismun á gróðurstuðulsgildum á milli mynda sem teknar voru 2002 og 2008. Smellið á myndina til að fá stærri útgáfu.

Forsendur fyrir vali á vísi

Áhrif Kárahnjúkavirkjunar á gróður verða mest á hálendinu á Vesturöræfum og Kringilsárrana. Vesturöræfi er verðmætt svæði þar sem gróður á landi svo hátt yfir sjó er fremur sjaldgæfur og einnig vegna þess að dýr (sauðfé, gæsir og hreindýr) nýta svæðið til beitar. Hálslón mun skerða gróður á Vesturöræfum en einnig gæti rof á strönd Hálslóns leitt til þess að áfok berist inn á gróðurlendið sem eftir verður næst lóninu.

Landsvirkjun mun standa fyrir umfangsmiklum varnaraðgerðum til að reyna að koma í veg fyrir áfok. Mikilvægt er að fylgjast með gróðri á svæðinu, ef í ljós kæmi að varnaraðgerðirnar komi ekki að fullu í veg fyrir áfokið, þannig að hægt sé að grípa til aðgerða ef gróðri fer að hnigna. Auk beinna varnaraðgerða hafa  farið fram rannsóknir á leiðum til að styrkja gróður að standast áfok, og tilraunir til að bregðast við áfoki, t.d. með sáningu melfræs. 
 

Ítarefni

Skýrsla Náttúrustofu Austurlands fyrir Landsvirkjun um Gróðurvöktun á Vesturöræfum, Kringilsárrana og Fljótsdalsheiði. Unnið var út frá SPOT-5 gervitunglamyndum sem teknar voru sumrin 2002, 2007 og 2008.

Smellið hér til að fá eintak af skýrslu: LV-2010/062

Skýrsla Náttúrustofu Austurlands fyrir Landsvirkjun um Gróðurvöktun á Fljótldalsheiði með notkun gervitunglamynda og gróðurreita.

Smellið hér til að fá eintak af skýrslu: LV-2009/121

Skýrsla Náttúrustofu Austurlands fyrir Landsvirkjun um Gróðurvöktun á Vesturöræfum með notkun gervitunglamynda. Grunnrannsókn.

Smellið hér til að fá eintak af skýrslu: LV-2008/046

Skýrsla Náttúrustofu Austurlands fyrir Landsvirkjun um Rannsóknir á gróðri í Kringilsárrana. Lýsing gróðurs og uppsetning vöktunarreita.

Smellið hér til að fá eintak af skýrslu: LV-2007-036