Vísir 2.4 - Rof í árbakka Jökulsár í Fljótsdal og Lagarfljóts
Árangur
Rof á bökkum Lagarfljóts ofan við Steinboga að Lagarfoss virðist vera takmarkað og staðbundið. Neðan við Steinboga rennur Lagarfljót í bugðóttum farvegi en eðli slíkra farvega er að rof verður í ytri bakka bugðu en landmyndun út frá innri bakka. Rof hefur því alltaf verið til staðar á þessu svæði og staðfestir samanburður á loftmyndum það . Mest virðist rof vera við Hól og í bugt austurbakka gegnt Grænanesi.
Rofmælingar við Lagarfljót, mælistaðir frá Steinboga og niður að Silungakíl í Kílamýri (fjarlægð (m) hæls að bakkabrún). Hægt er að smella á hvert svæði fyrir sig til þess að sjá mynd af svæði og sniði.
* Rof frá 2009
Heimild: Landsvirkjun 2011.
Vöktunaráætlun og markmið
Hvað er mælt?
a. Breytingar á árbakka er mæld eftir sniðum í árbakka á völdum stöðum (áhrif framkvæmda: óbein).
Vöktunaráætlun
a. Sniðmyndir eru teknar á árbakka á völdum stöðum og merktar inn á kort. Mælingar verða framkvæmdar á fimm ára fresti.
Markmið
a. Fylgjast með hugsanlegu rofi til að geta gripið inn í framvinduna með bakkavörnum.
Grunnástand
Í tengslum við vöktun gróðurfarsbreytinga frá byggingu Lagarfossvirkjunar hefur á vegum RARIK verið fylgst með rofi á nokkrum stöðum í Lagarfljóti ofan Lagarfoss. Grunnástand á þessu svæði er því þekkt. Mæld er fjarlægð árbakka frá 13 gróðurreitum á 7 svæðum við Fljótið. Landbrot hefur verið afar misjafnt eftir svæðum, mest utan við Egilsstaði, einkum í Dagverðargerði og á Rangá 1.
Á árinu 2005 var grunnástand mælt á þeim stöðum við Lagarfljót neðan Lagarfoss þar sem talin er hætta á rofi. Mælingarnar verða endurteknar vorið 2009 og á grundvelli samanburðar við mælingar 2005 verður framhaldið metið.
Forsendur fyrir vali
Tilkoma Kárahnjúkavirkjunar mun auka rennsli í Jökulsá í Fljótsdal og Lagarfljóti sem getur haft áhrif á rof við bakka árinnar. Meðalrennsli Jökulsár í Fljótsdal og Lagarfljóts mun aukast um tæplega 90 m3/s sem svarar til um helmings aukningar meðalrennslis við Egilsstaði. Aukning rennslis í flóðum er þó hlutfallslega mun minni.
Auknu rennsli fylgir aukinn straumhraði og þar með getur hætta á rofi við bakka árinnar aukist. Slíkt rof á sér þó að langmestu leyti stað í flóðum, en þá eru áhrif Kárahnjúkavirkjunar á rennsli hlutfallslega lítil og aukning á straumhraða mjög lítil. Verulegt bakkarof á sér þegar stað á einstaka stað neðan Lagarfoss og einnig að nokkru leyti í Jökulsá í Fljótsdal.
Auknu rennsli fylgir einnig hækkun vatnsborðs sem ein og sér getur aukið rof, sérstaklega þar sem straumhraði er mjög lítill og öldurof er ráðandi þáttur. Þetta á við um Lagarfljót ofan Egilsstaða og að nokkru leyti við svæðin neðan Lagarfoss. Rof af völdum öldu á sér þegar stað á nokkrum stöðum við Fljótið.
Þriðji áhrifavaldurinn á rof ásamt straumhraða og vatnsborðshæð er ís. Ekki er talið að Kárahnjúkavirkjun muni hafa nein teljandi áhrif á ísafar á Fljótinu. Möguleg áhrif virkjunarinnar á rof vegna íss verða því aðeins óbein, þ.e. þar sem vatnsborð hækkar að vetrarlagi getur rof vegna íss færst ofar á ströndina. Þetta á einungis við um svæðið neðan Lagarfoss, en milli Lagarfoss og Egilsstaða ganga þessi áhrif í gagnstæða átt, þ.e. vatnsborð lækkar.
Skýrsla: 
