Vísir 2.4 - Rof í árbakka Jökulsár í Fljótsdal og Lagarfljóts
Árangur
Rof á bökkum Lagarfljóts ofan við Steinboga að Lagarfoss virðist vera takmarkað og staðbundið. Neðan við Steinboga rennur Lagarfljót í bugðóttum farvegi en eðli slíkra farvega er að rof verður í ytri bakka bugðu en landmyndun út frá innri bakka. Rof hefur því alltaf verið til staðar á þessu svæði og staðfestir samanburður á loftmyndum það . Mest virðist rof vera við Hól og í bugt austurbakka gegnt Grænanesi.
Í ágúst 2012 var gerð úttekt á ástandi lands við bakka Lagarfljóts og Jökulsár í Fljótsdal m.t.t. landbrots. Starfsmenn Landgræðslu ríkisins gerðu úttektina og var sérstaklega horft til bakkagerðar, hæð árbakka, halla árbakka og landbrot. Heildarlengd árbakka sem voru skoðaðir nam 211,5 km og má sjá niðurstöðu matsins með því að klikka hér.
Í töflunni hér að neðan má sjá niðurstöður mælinga á bakkarofi á nokkrum stöðum við Lagarfljót en árlega er fylgst með framgangi rofs á svæðum við fljótið.
Rofmælingar við Lagarfljót, mælistaðir frá Steinboga og að Silungakíl í Kílamýri (fjarlægð (m) hæls að bakkabrún). Hægt er að smella á hvert svæði fyrir sig til þess að sjá mynd af svæði og sniði.
1 Rof frá 2011
2 Rof frá 2009
Heimild: Landsvirkjun 2013.
Vöktunaráætlun og markmið
Hvað er mælt?
a. Breytingar á árbakka er mæld eftir sniðum í árbakka á völdum stöðum (áhrif framkvæmda: óbein).
Vöktunaráætlun
a. Sniðmyndir eru teknar á árbakka á völdum stöðum og merktar inn á kort. Mælingar verða framkvæmdar á fimm ára fresti.
Markmið
a. Fylgjast með hugsanlegu rofi til að geta gripið inn í framvinduna með bakkavörnum.
Mögulegar viðbragðsaðgerðirEf rof er á árbökkum er hægt að grípa inní þróun með bakkavörnum.
Grunnástand
Í tengslum við vöktun gróðurfarsbreytinga frá byggingu Lagarfossvirkjunar hefur á vegum RARIK verið fylgst með rofi á nokkrum stöðum í Lagarfljóti ofan Lagarfoss. Grunnástand á þessu svæði er því þekkt. Mæld er fjarlægð árbakka frá 13 gróðurreitum á 7 svæðum við Fljótið. Landbrot hefur verið afar misjafnt eftir svæðum, mest utan við Egilsstaði, einkum í Dagverðargerði og á Rangá 1.
Á árinu 2005 var grunnástand mælt á þeim stöðum við Lagarfljót neðan Lagarfoss þar sem talin er hætta á rofi. Mælingarnar verða endurteknar vorið 2009 og á grundvelli samanburðar við mælingar 2005 verður framhaldið metið.
Forsendur fyrir vali
Tilkoma Kárahnjúkavirkjunar mun auka rennsli í Jökulsá í Fljótsdal og Lagarfljóti sem getur haft áhrif á rof við bakka árinnar. Meðalrennsli Jökulsár í Fljótsdal og Lagarfljóts mun aukast um tæplega 90 m3/s sem svarar til um helmings aukningar meðalrennslis við Egilsstaði. Aukning rennslis í flóðum er þó hlutfallslega mun minni.
Auknu rennsli fylgir aukinn straumhraði og þar með getur hætta á rofi við bakka árinnar aukist. Slíkt rof á sér þó að langmestu leyti stað í flóðum, en þá eru áhrif Kárahnjúkavirkjunar á rennsli hlutfallslega lítil og aukning á straumhraða mjög lítil. Verulegt bakkarof á sér þegar stað á einstaka stað neðan Lagarfoss og einnig að nokkru leyti í Jökulsá í Fljótsdal.
Auknu rennsli fylgir einnig hækkun vatnsborðs sem ein og sér getur aukið rof, sérstaklega þar sem straumhraði er mjög lítill og öldurof er ráðandi þáttur. Þetta á við um Lagarfljót ofan Egilsstaða og að nokkru leyti við svæðin neðan Lagarfoss. Rof af völdum öldu á sér þegar stað á nokkrum stöðum við Fljótið.
Þriðji áhrifavaldurinn á rof ásamt straumhraða og vatnsborðshæð er ís. Ekki er talið að Kárahnjúkavirkjun muni hafa nein teljandi áhrif á ísafar á Fljótinu. Möguleg áhrif virkjunarinnar á rof vegna íss verða því aðeins óbein, þ.e. þar sem vatnsborð hækkar að vetrarlagi getur rof vegna íss færst ofar á ströndina. Þetta á einungis við um svæðið neðan Lagarfoss, en milli Lagarfoss og Egilsstaða ganga þessi áhrif í gagnstæða átt, þ.e. vatnsborð lækkar.
Ítarefni
Skýrsla Landsvirkjunar 2012-109: Skráning á landbroti á bökkum Lagarfljóts og Jökulsár í Fljótsdal
Skýrsla: 
