Um Austurlandsverkefnið
Sjálfbærniverkefni Alcoa Fjarðaáls og Landsvirkjunar var sett á laggirnar til að fylgjast með áhrifum framkvæmda við Kárahnjúkavirkjum og álverið í Reyðarfirði á samfélag, umhverfi og efnahag á Austurlandi. Fyrirtækin fengu til liðs við sig fulltrúa ýmissa hópa, bæði með og á móti framkvæmdunum og myndaður var samráðshópur sem vann að verkefninu.
Hvorugt fyrirtækjanna hafði forskrift að því hvernig staðið skyldi að þessu verkefni. Fljótlega kom í ljós að verkefnið var í raun frumkvöðlastarf, ekki bara hér á landi heldur einnig á heimsvísu. Ekki er vitað til að slík verkefni hafi farið af stað í upphafi ferils þar sem framkvæmdir eru að hefjast.
Þann 15. mars 2003 skrifuðu ríkisstjórn Íslands, Landsvirkjun, Alcoa og sveitarfélagið Fjarðabyggð undir samning þar sem Landsvirkjun skuldbindur sig til að reisa Kárahnjúkavirkjun og Alcoa sér um byggingu og rekstur álversins Fjarðaáls í Reyðarfirði. Þegar talað er um „framkvæmdirnar“ í þessu sjálfbærniverkefni er verið að vísa til þessara framkvæmda, þ.e. virkjunar og álvers, bæði á byggingar- og rekstrartíma.
Framkvæmdir við virkjun, álver og flutningslínur eru samanlagt stærstu framkvæmdir Íslandssögunnar, hvort sem litið er til fjárfestinga innan einkageirans eða hins opinbera. Kostnaður vegna byggingar álvers og virkjunar mun væntanlega verða í kringum 200 milljarðar íslenskra króna. Eins og við er að búast þegar ráðist er í svo umfangsmiklar framkvæmdir hafa þær hlotið mikla athygli og bæði opinberir aðilar og innlendir sem erlendir hagsmunaaðilar hafa fylgst náið með framvindu mála. Áhrif framkvæmdanna á efnahag, félagslega þætti og umhverfið verða talsverð og fela bæði í sér tækifæri og ýmis álitamál.
Í niðurstöðum mats á umhverfisáhrifum er bent á jákvæð áhrif á samfélag og efnahag. Áhrif framkvæmdanna á umhverfið eru dregin fram og bent á hvernig hægt sé að draga úr neikvæðum áhrifum með sérstökum mótvægisaðgerðum. Þessum mótvægisaðgerðum eru gerð skil í úrskurðum ráðherra sem leyfisveiting stjórnvalda byggir á. Öllum tilskildum leyfum fyrir framkvæmdirnar hefur verið úthlutað. Engu að síður eru margir áhyggjufullir vegna framkvæmdanna og hugsanlegra neikvæðra áhrifa sem þær gætu haft á umhverfi, efnahag og ýmsa félagslega þætti.
Alcoa gaf út opinbera yfirlýsingu þess efnis að Fjarðaál yrði hannað þannig að mengun frá álverinu yrði með því minnsta sem þekkist í heiminum. Landsvirkjun hafði þá stefnu að hanna virkjun sem stæðist allan alþjóðlegan samanburð og hefði sem minnst áhrif á umhverfið. Auk skuldbindingar fyrirtækjanna um að lágmarka áhrif framkvæmdanna á umhverfið, vildu þau einnig stuðla að því að efnahagslegur og félagslegur ávinningur Austurland yrði sem mestur. Fyrirtækin tóku því höndum saman í þessu sjálfbærniverkefni til að auðvelda sér að standa við þær skuldbindingar.
