Ársfundur Sjálfbærniverkefnisins 2011

Dagskrá

Ársfundur Sjálfbærniverkefnisins á Austurlandi, Minjasafninu Neskaupsstað föstudaginn 13. maí frá kl. 13:00 – 16:30.

Á dagskrá er meðal annars kynning á niðurstöðum úr sjálfbærnimælingum ásamt endurskoðun á vöktunaráætlun og vísum. Allir áhugasamir um verkefnið og sjálfbæra þróun eru hvattir til að mæta. Fundarstjóri er Páll Björgvin Guðmundsson bæjarstjóri í Fjarðabyggð.

Dagskrá

Kl. 13:00:  Fundur settur

• Tómas Sigurðsson forstjóri Alcoa Fjarðaáls
• Einar Mathiesen framkvæmdastjóri, Landsvirkjun

Kl. 13:10:   Kynning á starfsemi verkefnisins á síðasta starfsári

• Guðlaug Gísladóttir starfsmaður verkefnisins

Kl. 13:30:   Helstu niðurstöður mælinga

• Georg Þór Pálsson stöðvarstjóri Fljótsdalsstöðvar
• Geir Sigurpáll Hlöðversson framkvæmdastjóri umhverfismála Alcoa Fjarðaáls

Kl.14:00:     Hugleiðing um Sjálfbærniverkefnið á Austurlandi

• Grétar Þór Eyþórsson prófessor við Háskólann á Akureyri

Kl. 14:30:    Endurskoðun og rýni vísa, hópavinna

• Tillögur að breytingum á vísum sem stýrihópur ber undir ársfund
• Umræður og hópavinna

KL. 15:00:    Hressing

Kl.  15:20:    Endurskoðun og rýni vísa – framhald á hópavinnu

Kl.  16:00:    Niðurstöður úr hópavinnu kynntar og bornar upp til samþykktar

Kl.  16:30:    Fundarslit

Stýrihóp verkefnisins skipa:
Árni Steinar Jóhannsson, umhverfisstjóri í Fjarðabyggð
Björgólfur Thorsteinsson, formaður Landverndar
Björn Ingimarsson, bæjarstjóri í Fljótsdalshéraði
Geir Sigurpáll Hlöðversson, framkvæmdastjóri umhverfismála Alcoa Fjarðaáls
Georg Þór Pálsson, stöðvarstjóri Fljótsdalsstöðvar Landsvirkjunar

Fundargerð

Ársfundur sjálfbærniverkefnis Alcoa og Landsvirkjunar á Austurlandi var haldinn í Minjasafninu í Neskaupstað, föstudaginn 13. maí frá kl. 13:00 – 16:30. Um 40 manns voru skráðir til þátttöku.

Ávörp, kynningar og erindi:

Fundurinn hófst á ávarpi Tómasar Sigurðssonar forstjóra Alcoa Fjarðaáls  og Einars Mathiesen, framkvæmdastjóra Orkusviðs  Landsvirkjunar. Guðlaug Gísladóttir, starfsmaður verkefnisins, fór yfir starfsemi verkefnisins á árinu 2010 auk þess að fara yfir niðurstöður úr nokkrum sjálfbærnimælingum (kynning Guðlaugar). Georg Þór Pálsson, stöðvarstjóri Fljótsdalsstöðvar og Geir Sigurpáll Hlöðversson framkvæmdastjóri heilsu-, öryggis og umhverfisteymis hjá Alcoa Fjarðaráli fóru einnig yfir mælingar og þróun nokkurra  sjálfbærnimælinga. (kynning Georgs, kynning Geirs).  Að lokum fjallaði Grétar Þór Eyþórsson prófessor við Háskólann á Akureyri um Sjálfbærniverkefnið á Austurlandi og gildi þess auk þess sem hann ræddi um rannsóknir RHA um samfélagsleg áhrif virkjunar og álvers á Austurlandi (erindi Grétars).

Endurskoðun og rýni vísa - vinnuhópar

Starfsmaður verkefnisins fjallaði í stuttu máli um ástæðu þess að umræddir vísar, vöktun eða mælikvarðar þörfnuðust endurskoðunar, en helstu ástæður eru eftirfarandi:

• þær mælingar sem styðjast átti við samkvæmt upphaflegri vöktunaráætlun eru ekki framkvæmdar lengur
• vöktunaráætlun og mælikvarðar illa skilgreindir
• mælingar sem framkvæma átti óframkvæmanlegar eða ónákvæmar

Í kjölfarið skiptust fundarmenn upp í hópa og rýndu í sjálfbærnivísa og mælingar. Niðurstöður úr hópavinnu má skoða hér á vefnum undir flipanum: "Endurskoðun vísa."

Fundarslit

Tómas Már Sigurðsson, forstjóri Alcoa Fjarðaáls sleit fundi kl. 16:30. Hægt er að nálgast fundargerð í pdf með því að smella hér.

Hér að neðan eru kynningar og erindi á fundinum. Smellið á viðeigandi kynningu.

Kynning Guðlaugar

Kynning Georgs Þórs

Kynning Geirs Sigurpáls

Erindi Grétars Þórs

Endurskoðun vísa

Eftirfarandi plögg voru lögð til grundvallar hópavinnunni:

1. Leiðbeiningar fyrir rýni sjálfbærnivísa
2. Vísir 1.16 - Opinber þjónusta í nálægum byggðum
3. Vísir 1.20 - Framboð á menningarviðburðum
4. Vísir 2.7 - Skerðing víðerna

Hópur 1 – Skerðing víðerna – vísir 2.7

Vandamál: Vöktunaráætlun og mælikvarðar illa skilgreindir

Niðurstaða hópsins var sú að halda ætti vísinum inni, þar sem skerðing víðernis væri gríðarlega mikilvægur þáttur í umhverfisáhrifum framkvæmdanna og hefði mikil áhrif á landslag. Markmiðið varðandi þennan vísi er að ekki verði frekari skerðing á víðerni sem rekja má til Kárahnjúkavirkjunar. Nægileg vöktun er að fylgjast með svæðinu og meta hvort ástæða er til að grípa til aðgerða. Mælingar varðandi þennan vísi snúa eingöngu að þróun sem rekja má til þeirra mannvirkja sem reist voru í tengslum við virkjun. Landsvirkjun ber ábyrgð á vöktun þessa vísis og á að setja fram upplýsingar um þróun á fimm ára fresti. Æskilegt er að kynna undir þessum vísi aðrar aðgerðir sem geta haft áhrif á víðerni á umræddu svæði, en stór hluti þess fellur undir verndunaráætlun Vatnajökulsþjóðgarðs.

Stýrihóp var falið að fylgja eftir niðurstöðum vinnuhóps og útfæra framkvæmd á vöktun og mælingum í samvinnu við Landsvirkjun.

Hópur 2 – Opinber þjónusta í nálægum byggðum – vísir 1.16-a-ánægja íbúa með heilbrigðisþjónustu

Vandamál: Könnun ekki framkvæmd lengur hjá Landlæknisembættinu.

Niðurstaða hópsins var sú að vísirinn væri mikilvægur og að mikilvægt væri að mæla árangur á þessu sviði. Góð heilsugæsla skipti máli fyrir íbúa á svæðinu og væri grunnþjónusta sem er hluti af innviðum samfélagsins. Tillaga að mælingu var sú að fyrirtækin sem standa að sjálfbærniverkefninu geri árlega könnun á svæðinu varðandi þennan þátt. Í nokkur ár hefur Alcoa spurt um ánægju íbúa með þjónustu á svæðinu. Hópurinn lagði til að í stað þess að spyrja um þjónustu almennt, ætti að skipta þeirri spurningu upp í fleiri flokka, t.d. ánægju með heilsugæslu, sjúkrahús o.s.frv.

Takmarkanir varðandi þessa tillögu eru þær að hver spurning í þeirri könnun sem framkvæmd er árlega kostar tugi þúsunda króna. Stýrihóp var falið að vinna úr tillögum vinnuhóps og kanna kostnað og leiðir við framkvæmd á mælingum.

Hópur 3 – Framboð á menningarviðburðum – vísir 1.20

Vandamál: Mæling ónákvæm og huglægt mat þess sem safnar upplýsingum lagt til grundvallar niðurstöðu. Skilgreining á „menningarviðburði“ ekki skýrt skilgreind í vöktunaráætlun.

Niðurstaða vinnuhóps var sú að þessi vísir væri mjög mikilvægur fyrir verkefnið og nauðsynlegt væri að mæla þróun á einhvern hátt. Vandamál varðandi skilgreiningu á „menningarviðburði“ rædd og ákveðið að ánægjuvog væri betri aðferð til mælinga en talning auglýstra viðburða. Í stað þess að vera með stífa skilgreiningu á því hvað menningarviðburður er, var lagt til að leyfa svarendum að ákveða í sínum huga hvað menningarviðburður er án þess að þurfa að skilgreina það nánar.

Spurningin gæti hljóðað á eftirfarandi hátt: „hversu ánægður ertu með framboð menningarviðburða á svæðinu?“ Svarendum svo gefið færi á að lýsa ánægju sinni á mælanlegan hátt með huglægu mati sem krefst ekki skilgreiningar á orðinu „menningarviðburður.“

Athugasemd varðandi þessa mælingu er að auk framboðs á menningarviðburðum væri hægt að kanna þátttöku í menningarviðburðum.

Stýrihóp falið að setja þessa aðferð við mælingu í framkvæmd. Ekki var tekin ákvörðun um könnun á þátttöku í menningarviðburðum.

Hópur 4 – Opinber þjónusta í nálægum byggðum – vísir 1.16-b-ánægja íbúa með opinbera þjónustu

Vandamál: Þessi mæling hefur aldrei verið framkvæmd, en Alcoa hefur spurt um ánægju íbúa með „þjónustu“ á svæðinu í skoðanakönnunum sínum í nokkur ár.

Hópurinn var sammála um að halda ætti vöktun inni varðandi þennan vísi en taldi að mikilvægt væri að skilgreina betur hvað „opinber þjónusta“ væri. Hópurinn var með hugarflug um hvað opinber þjónusta er og lagði til að nýir mælikvarðar yrðu skilgreindir, t.d. út frá hugmyndaflæðinu (sjá mynd). Athygli var vakin á því að skv. könnun sem var hluti af meistaraverkefni við Háskólann á Akureyri kom fram að framboð á afþreyingu og menningu er áhrifaþáttur varðandi ákvörðun íbúa um brottflutning af svæðinu.  Niðurstaða ársfundar er sú að vísa áframhaldandi vinnu við skilgreiningu á nýjum mælikvörðun og framkvæmd á mælingu þessa vísis til stýrihóps. Stýrihópur mun skoða hvort rétt er að fá háskólasamfélagið eða sérstaka ráðgjafa til þess að koma að þeirri vinnu.
 

Þátttakendur

Eftirfarandi aðilar voru skráðir til þátttöku á ársfundi sjálfbærniverkefnisins þann 15. maí 2011.