2.13 Losun gróðurhúsalofttegunda

Vísir 2.13 - Losun gróðurhúsalofttegunda

 

Hér má sjá niðurstöður mælinga á gróðurhúsalofttegundum og mat á kolefnisbindingu vegna verkefna á Íslandi á vegum Fjarðaáls og  Landsvirkjunar vegna Fljótsdalsstöðvar.

 

 

Niðurstöður

a. Losun koltvísýrings (CO2) og  PFC efna við framleiðslu áls.

Tafla 1.: Losun CO2 og PFC efna vegna hvers tonns sem framleitt er af áli.

Ár \ Losun CO2 (t CO2/t ál )
PFC  (t CO2-ígildi/t ál)
2007 1,50 0,92a
2008 1,20 0,57a
2009 1,50 0,13
2010 1,78b 0,25c
2011 1,50 0,07
2012 1,49 0,13
2013 1,52 0,12
2014 1,55 0,21
2015 1,54 0,19
2016  1,54 0,091 
2017  1,51  0,068 

a Losun PFC efna var meiri á gangsetningartíma álversins en þegar rekstur þess er kominn í jafnvægi.
b Á árinu komu upp ófyrirséð atvik sem höfðu áhrif á stöðuleika kerskálanna og þar með losun gróðurhúsalofttegunda. Í eðlilegum rekstri ætti losunin að vera 1,67t CO2/t.
c Á árinu kom upp bruni, en það skýrir hækkun losunar PFC á milli áranna 2009 og 2010.

Heimild:  Alcoa Fjarðaál, 2009 - 2018
Uppfært:  16. apríl 2018
 


 

b. Losun SF6 út í andrúmsloftið.


Tafla 2. Heildarlosun SF6 gefin upp sem t ígildi CO2 


Alcoa Fjarðaál (t CO2-ígildi)

Fljótsdalsstöð (t CO2-ígildi)a
2007 0 0
2008 22 0
2009 12 12
2010 1056 0
2011
0 0
2012 354 0
2013 19 0
2014 313 53b
2015 69 0
2016  315 0
2017  0 0

a:  Leki frá rafbúnaði í Fljótsdalsstöð
b:  Leki yfir sjö ára tímabil, færist á 2014 því þá var fyllt á.

Heimild:  Alcoa Fjarðaál (2018),  Landsvirkjun(2018)
Uppfært:  16. apríl 2018


 

c. Losun CO2-ígilda vegna brennslu jarðefnaeldsneytis

Tafla 3.  Losun gróðurhúsalofttegunda vegna brennslu jarðefnaeldsneytis hjá Alcoa Fjarðaál. 

  kg CO2-ígildi/t ála heildarnotkun díselolíu og bensíni (l)
 2007 n/a   
 2008  3,5  585.075
 2009  4,2  553.860
 2010  3,5  531.973
 2011  3,6  520.972
 2012  3,8  549.985
 2013  3,7  542.291
 2014  3,7  567.617
 2015  3,8  560.071
 2016  4,25  542.594
 2017  3,82  500.803

 a  kg CO2-ígildi fyrir hvert framleitt tonn af áli

Tafla 4. Losun gróðurhúsalofttegunda vegna brennslu jarðefnaeldsneytis hjá Landsvirkjun. 

  kg CO2-ígildi /MWhb Heildarnotkun á díselolíu og bensíni 
2007 n/a  7.812
2008 0,008  13.499
2009 0,011  18.769
2010 0,013  24.147
2011 0,011  19.766
2012 0,011  19.700
2013 0,012  21.365
2014 0,011  20.383
2015 0,010  18.445
2016  0,010   19.240
2017  0,009   16.036

  b: kg CO2-ígildi fyrir hverja framleidda MW-stund

Heimild: Landsvirkjun og Alcoa Fjarðaál 2009-2018
Uppfært:  16. apríl 2018 


 

d. Kolefnisbinding

Tafla 5.  Kolefnisbinding vegna verkefna sem Fjarðaál og Landsvirkjun standa fyrir á Íslandi ( t CO2-ígildi/ári)

   Alcoa Fjarðaál  Fljótsdalsstöð
2010 19,4 4.800
2011 42 5.380
2012 55 5.380
2013 85 5.380
2014 151,5 5.380
2015  199,8  5.380
2016  239,8  5.380 
2017  269,8  5.380 

Í töflu 5 er metin kolefnisbinding vegna verkefna sem Fjarðaál og Landsvirkjun standa fyrir á Íslandi. Nettó binding Landsvirkjunar vegna Fljótsdalsstöðvar er sýnd í töflu 6.

Uppgræðsla Landsvirkjunar hefur farið fram á um 4.000 ha lands. Þar til nákvæm mæling á bindingu hefur farið fram er kolefnisbinding þeirrar uppgræðslu talin vera um 1 t/ha eða um 4.000 t. CO2/t á ári. Fjarðaál metur að kolefnisbinding fyrirtækisins sé 19,4 t. CO2/ári, miðað við þau tré sem fyrirtækið hefur staðið fyrir að setja niður frá árinu 2003.

Tafla 6. Nettó kolefnisbindinga Landsvirkjunar vegna Fljótsdalsstöðvar (t CO2-ígildi/ári)

  Binding með landgræðslu Losun vegna losunar SF6 frá rafbúnaði Losun vegna brennslu jarðefnaeldsneytis Losun frá lónum Heildarlosun Nettó binding
2010 4.800  0 67  1.140  1.207 3.593
2011 5.380  0 54 1.140 1.194 4.186
2012 5.380  0 54 1.140 1.194 4.186
2013 5.380  0 58 1.140 1.198 4.182
2014 5.380 53 55 1.140 1.248 4.132
2015 5.380  50 866 916 4.464
2016 5.380  52  943  995   4.385 
2017 5.380  44  1035  1.079  4.301 

a: Binding með landgræðslu - heildarlosun ( losun vegna  brennslu jarðefnaeldsneytis + losun frá lónum) = Nettó binding.

Heimild: Landsvirkjun og Alcoa Fjarðaál (2009-2018)
Uppfært:  16. apríl 2018

Vöktunaráætlun og markmið


Hvað er mælt?

  1. Losun koltvísýrings (CO2) og PFC við framleiðslu áls. (Áhrif: bein).
  2. Losun SF6 frá rafbúnaði í Fljótsdalsstöð og álveri. (Áhrif: bein).
  3. Losun GHL vegna bruna jarðefnaeldsneytis reiknuð út frá heildarnotkun á bensíni og díselolíu, aðallega á farartæki og vélar.
  4. Kolefnisbinding vegna verkefna sem Fjarðaál stendur fyrir á Íslandi og Landsvirkjun stendur fyrir á Austurlandi að frádreginni losun GHL frá lónum (Áhrif: bein).

Áætlun um vöktun

  1. Heildarlosun CO2-ígilda = CO2 losun kerja + CO2-ígilda (PFCs) rafskauta + CO2 losun véla sem eyða jarðefnaeldsneyti. Upplýsingum verður safnað mánaðarlega.
    1. CO2 losun kerja (t) = 44/12 * nettó kolefnislosun (t)
    2. CO2-ígildi losun rafskauta = Reiknað út frá massajafnvægi
    3. CO2 losun vegna eldsneytiseyðslu. (t) = [notkun própans (lítrar) * 1,5 kg CO2/lítrar)]/1000 (kg/t)
  2. Gasþrýstingur (SF6) í rofabúnaði segir til um mögulegan leka og er því stöðugt vaktaður af stjórnstöð Alcoa Fjarðaál. Við þrýstifall fær stjórnstöð viðvörun og gripið er til aðgerða til að koma í veg fyrir frekari leka og gasfyllt aftur á búnaðinn ef með þar.  Auk þess er gasáfylling á rofabúnaðinn skráð og síðan yfirfarin með árlegri viktun á birgðastöðu.
  3. Breytistuðlar eru notaðir til að umreikna magn á keyptu jarðefnaeldsneytis í CO2-ígildi.   Díselolía (lítrar) * 2,723  + bensín (lítrar) * 2,576 = kg CO2-ígildi. Upplýsingum er miðlað árlega frá Fljótsdalsstöð en mánaðarlega frá Fjarðaáli.
  4. Nákvæmari upplýsingar um bindingu kolefnis verða kynntar árið 2017. Landgræðsla ríkisins vinnur um þessar mundir að fyrstu úttektum á kolefnisbindingu í gróðri samkvæmt nýju alþjóðlegum verkferlum. Áætlað er að úttekt á landgræðslusvæðum Landsvirkjunar samkvæmt þessum nýju verkferlum verði lokið 2017. Eftir það verða mælingar gerðar reglulega á fimm ára fresti. Þangað til er áætluð losun reiknuð út frá stærð landgræðslusvæða á Austurlandi og áætluð binding samkvæmt bindistuðlum Landgræðslunnar sem er um 1 tonn CO2-ígilda á hektara  á ári. 
    Fjarðaál metur að kolefnisbinding fyrirtækisins sé 19,4 t. CO2/ári, miðað við þau tré sem fyrirtækið hefur staðið fyrir að setja niður frá árinu 2003.

    Niðurstöður mælinga sýna að losun gróðurhúsalofttegunda frá lónum Fljótsdalsstöðvar er um 1.140 tonn CO2-ígildi á ári. Þar af frá 910 tonn frá Hálslóni, 200 tonn frá Kelduárlóni og 30 tonn frá Ufsarlóni. Grjótárlón losar minna en 1 tonn á ári. Niðurstöðurnar eru byggðar á mælingum á kolefnisforða í gróðri og jarðvegi og tilraunum með losun gróðurhúsalofttegunda frá jarðvegskjörnum með sambærilegum gróðri og jarðvegi og var á lónstæðum. Mælingarnar eru unnar  af Landbúnaðarháskóla Íslands og eru þær sömu og birtar eru í loftslagbókhaldi Íslands vegna Loftslagsamnings Sameinuðu þjóðanna. Áætlað er að endurtaka mælingarnar eftir 10 ár.

Markmið

  1. 1,5 tonn CO2/tonn áls framleitt (Sjá samanburðarskýrslu um mat á umhverfisáhrifum)
    i. 0,05 rismínútur í keri á dag (=0,054 CO2-ígildi/tonn áls framleitt) þegar rekstur og ferli hafa náð stöðugleika eftir stillingar í byrjun.
  2. < 0,5 % leki á ári.
  3. Notkun á bensín og díselolíu.
    i. Fljótsdalsstöð: Draga úr notkun á bensíni og díselolíu þar til lágmarks notkun herfur verið skilgreind. Þá verður nákvæmara markmið sett. Markmið fyrir verktaka á byggingartíma er ekki til staðar en notkun var vöktuð og upplýsingum miðlað.
    ii. Fjarðaál:Draga úr notkun á bensíni og díselolíu um 10% af því sem skilgreint verður sem grunnástand (á enn eftir að skilgreina) á 2ja ára fresti í 10 ár (samtals 50% samdráttur á áratug). Markmið á einungis við um rekstrartíma en vöktun mun einnig eiga sér stað á byggingartíma.
  4. Kolefnisbinding
    i. Fljótsdalsstöð: Kolefnisbinding jöfn eða meiri en losun GHL frá gróðri og jarðvegi sem hvarf undir lón.
    ii. Fjarðaál: Lágmark 450 tré gróðursett árlega á Íslandi fram til 2007. Markmið verður hækkað árið 2008 fyrir það sem eftir er af verkefninu.

Mögulegar viðbragðaðgerðir

Fyrirtækin hafa bein áhrif með starfsemi sinni með því að losa gróðurhúsalofttegundir. Í rekstri er leitast við að minnka vægi gróðurhúsalofttegunda eins og hægt er og einnig með mótvægisaðgerðum eins og kolefnisbindingu.

Bæði Alcoa og Landsvirkjun hafa umhverfisstefnur sem hægt er að kynna sér betur hér:

Alcoa og umhverfið

Landsvirkjun: Umhverfismál


Breytingar á vísi

Í fjórða áfanga sjálfbærniverkefnisins var ákveðið að breyta númerum sjálfbærnivísanna.  Þessi vísir var upphaflega númer 32.1 og er fjallað um hann undir því númeri í áfangaskýrslum verkefnisins frá 2004 og 2005.

Forsendur fyrir vali á vísi


Loftslagsbreytingar eru hnattrænt málefni sem bæði ríkisstjórnir, fyrirtæki og almennir borgarar þurfa að horfast í augu við og láta sig varða. Fjarðaál og Landsvirkjun hafa bæði á stefnuskrá sinni að halda losun gróðurhúsalofttegunda (GHL) í lágmarki. Álframleiðsla er orkufrek en sú ákvörðun að nota vatnsafl í stað jarðefnaeldsneytis leiðir til þess að sú losun verður mun minni en annars hefði orðið. Engu að síður losnar töluvert af gróðurhúsalofttegundum (CO2 og PFC-efni) út í andrúmsloftið frá iðnaðarferlum sem eiga sér stað við álframleiðslu. Losun gróðurhúsalofttegunda vegna orkuvinnslu í Fljótsdalsstöð er aðalega vegna losunar frá lónum sem á sér stað þegar gróður og jarðvegur fer undir vatn  en einnig er viss hætta á leka á gróðurhúsalofttegundinni SF6 gasi sem notuð er í tengivirkjunum stöðvarinnar. Þá er losun vegna bruna jarðefnaeldsneyti sem notað er á bíla og tæki beggja fyritækjanna.

Frá árinu 2007 til og með 2012 voru í gildi lög nr. 65/2007 um losun gróðurhúsalofttegunda. Í  júní 2012 var umfangsmeiri löggjöf sett um þennan málaflokk með lögum 70/2012 um lofslagsmál sem felldu að hluta fyrri lög úr gildi, þó einstök ákvæði gildi þeirra laga gildi enn. Samkvæmt lögunum þarf atvinnurekstur sem losar ákveðið magn koldíoxíðs á ári að afla losunarheimilda, Alcoa Fjarðaál fellur undir þetta ákvæði og hefur verið úthlutað losunarheimildum frá Umhverfisstofnun í samræmi við núgildandi lög.

Uppfært:  1.4.2015

Ítarefni


visir 2.13 vistferlisgreining forsíðaSkýrsla Landsvirkjunar LV-2011-086
Vistferlisgreining raforkuvinnslu með vatnsafli: Fljótsdalsstöð


Árleg losun gróðurhúsalofttegunda (GHL) á hverja unna GWst í Fljótsdalsstöð er um 0,25 g CO2-ígildi/kWst þegar ekki er tekið tillit til kolefnisbindingar með landgræðslu.
Þegar tekið hefur verið tillit til kolefnisbindingarinnar  verður nettó losunin neikvæð, það er að segja að Landsvirkjun hefur unnið að bindingu kolefnis umfram losun sem jafngildir um 0,8 grömmum CO2-ígilda fyrir hverja framleidda kWst af vatnsorku.

Ólíkt því sem gerist í flestum öðrum löndum þá er losun GHL frá raforkuvinnslu á Íslandi tiltölulega lítil, enda er langstærstur hluti vinnslunnar frá endurnýjanlegum orkugjöfum þ.e. vatnsafli og jarðvarma. Vistferilsgreining (e. Life Cycle Assessment) sem gerð var fyrir raforkuvinnslu í Fljótsdalsstöð (2011) gefur upplýsingar um meðaltalsgildi fyrir losunar GHL fyrir framleiðslu raforku í stöðinni  yfir 100 ára tímabil. Vistferilsgreiningin er sú fyrsta sem gerð hefur verið fyrir vatnsaflsvirkjun á Íslandi og með henni fæst samanburður á umhverfisáhrifum orkuvinnslu með vatnsafli á Íslandi við vatnsorkuvinnslu annarsstaðar í heiminum  og við ýmsar aðrar tegundir orkuvinnslu. Losunin frá raforkuvinnslu í Fljótsdalsstöð er margfalt minni en frá flestum öðrum tegundum raforkuvinnslu eins og má sjá á samantekt á losun GHL frá mismunandi raforkuvinnslu á Mynd 1.
        Gera verður greinarmun á árlegu kolefnisspori vatnsaflsvirkjana sem reiknað er út frá árlegri notkun jarðefnaeldsneytis, losun frá lónum og bindingum með landgræðslu og kolefnisspori sem reiknað er með aðferðafræði vistferilsgreiningar.

Hið árlega kolefnisspor sem lýsir losun  og bindingu GHL (-0,8 g CO2-ígildi/kWst) sem tengist orkuvinnslu frá stöðinni eitt ákveðið starfsár. En kolefnisspor raforkuvinnslu í Fljótsdalsstöð, reiknað með aðferðafræði vistferilsgreiningar (2,6 tonn CO2-ígildi/GWst) gefur upplýsingar um það hve mikið magn GHL losnar að meðaltali við vinnslu hverrar GWst sem framleidd er í stöðinni á 100 árum. Er þá meðtalin öll losun frá byggingu, rekstri og viðhaldi stöðvarhúss og stíflna. Því er ekki beint hægt að bera saman kolefnissporin fyrir raforkuvinnslu í Fljótsdalsstöð og kolefnisspor frá rekstri stöðvarinnar.
       Þeir aðilar sem áhuga hafa á að meta umhverfisáhrif (kolefnisspor), vegna framleiðslu á eigin vöru eða þjónustu, geta nýtt sér niðurstöður vistferilsgreiningar sem viðmið fyrir kolefnisspor raforkuvinnslu með vatnsafli á Íslandi. 
       Þá má einnig benda á að binding kolefnis á landgræðsluvæðum Fljótsdalsstöðvar eru byggðar á stærð landgræðslusvæða og áætlun um að á hvern hektara bindist árlega eitt tonn CO2-ígilda. Unnið er að rannsókn á raunbindingu á landgræðslusvæðunum og munu niðurstöður liggja fyrir fyrir árslok 2012 og þá einnig réttara mat á kolefnisbindingu  og kolefnisspori Fljótsdalsstöðvar.

Skýrsla um vistferilsgreiningu:  Vistferilgreining raforkuvinnslu með vatnsafli - Fljótsdalsstöð LV-2011-086

 Kolefnisspor Fljótsdalsstöðvar

Mynd 2.:Kolefnisspor Fljótsdalsstöðvar: Árleg nettó losun/binding kolefnis við rekstur stöðvarinnar