2.25 Vatnalíf í Jökulsá á Dal og Lagarfljóti

Vísir 2.25 - Vatnalíf í Jökulsá á Dal og Lagarfljóti

 

 

2.25 Náttúruleg seiði veidd við Breið umörk í Jöklu veidd 2013. Efsta seiðið er bleikja en tvö neðstu seiðin eru laxar.Hér eru upplýsingar um fjölda og tegundasamsetningu fiska á vatnasviði Jökulsár á Dal (Jöklu) og Lagarfljóti.

 

 

Niðurstöður

a. Fjöldi og tegundasamsetning laxfiska í Lagarfljóti fyrir og eftir virkjun; byggt á fjölda veiddra fiska í staðlaðri tilraunaveiði.

Niðurstöður úr tilraunaveiðum í net sem gerðar voru með stöðluðum aðferðum 1998, 2005 og 2006 gefa áreiðanlegastar upplýsingar um grunnástand silungastofna í Lagarfljóti ofan Lagarfoss.  Samkvæmt þeim lætur nærri að fjórði hver silungur sem veiðist sé urriði.

Mynd 1

 

Tilraunaveiðar með sama hætti og 2005/2006 hafa farið fram annað hvert ár síðan 2010. Enn fremur var veitt við ströndina samhliða rannsóknum á strandlífi sumarið 2011, en sú gagnasöfnun er ekki sambærileg nema hvað varðar ástand fiska. Sumarið 2010 var veiði mjög lítil eða um og innan við tíundi hluti þess sem veiddist árin 2005 og 2006 út við Egilsstaði, en inn við Hallormsstað um fjórðungur. (LV-2011-044). Síðan þá hefur veiði aukist eitthvað en er samt undir meðaltali áranna áður en virkjun tók til starfa (LV-2013-084 og LV-2015-119). Skýrsla um rannsóknir 2016 er óútkomin.

Sá urriði sem veiðst hefur í þessum rannsóknum virðist vera staðbundinn, þ.e. dvelur alla sína ævi í fersku vatni og gengur ekki til sjávar. Þetta er þó til athugunar og er niðurstaðna að vænta með rannsóknum sem gerðar voru árið 2016. Rannsóknir benda einnig til að uppistaðan í veiði í þveránum sé af staðbundnum stofni. Þær upplýsingar sem fengist hafa úr fiskiteljara í fiskistiganum benda til að langmestur hluti þess sem gengur sé urriði og þá líklega sjóbirtingur á leið úr sjó. Óljóst er hve mikið gengur upp stigann á hverju ári, en rannsóknir benda til að það skipti tugum frekar en hundruðum. Árið 2010 samdi Landsvirkjun við Veiðimálastofnun um að merkja fisk í stiganum og fylgjast með hvað um hann verður. Rannsóknum var fram haldið 2011. Alls voru 27 fiskar merktir, 20 urriðar og 7 laxar. Af þeim hafa nokkrir urriðar skilað sér í helstu þverár Lagarfljóts, en einnig hafa einhverjir gengið aftur niður fyrir Lagarfossvirkjun. Enn er því margt á huldu um göngur úr sjó, eða samgang milli svæða ofan og neðan Lagarfoss. Enginn af löxunum skiluðu sér upp í fljótið.

Skráning á veiði er ábótavant en Veiðifélag Lagarfljóts telur að árleg silungsveiði í fljótinu ofan Lagarfljóts hafi verið um 3.000 fiskar (byggt á könnun meðal veiðiréttareigenda).

Árin 2011 og 2012 var þeirri  vöktun á strandlífi fljótsins, sem gerð var 2006 og 2007 fylgt eftir. Það helsta sem talið hefur verið að gæti haft áhrif á strandlíf er aukið grugg sem fylgir veitunni úr  Jökulsá á Dal um Hálslón.

 

b. Tegundasamsetning og útbreiðsla fiska í Jökulsá á Dal og Lagarfljóti og hliðarám þeirra (lax) (áhrif framkvæmda: óbein).


Mynd 2 



Mynd 3


Mynd 4. 


Vísitala þéttleika seiða (fjöldi seiða á 100 m2) í rafveiði í ám á vatnasviði Lagarfljóts, Jökulsár á Dal, Fögruhlíðarár og Gilsár árin 2005, 2006, 2010, 2012 og 2014. Athugið að innan hverrar ár geta verið allt upp í þrjár rafveiðistöðvar, tölur endurspegla heildarflatarmál allra stöðva innan hverrar ár og heildarfjölda veiddra seiða.

Það verður að hafa í huga að fjöldi seiða á 1. og 2. ári eru í flestum tilfellum um og yfir 90% veiddra seiða. Fjöldi þeirra sem lifir til 3 og 4 ára aldurs segir meira um framleiðni viðkomandi vatnsfalls og þar með framlag þeirra til veiðistofnsins.

Engar meiriháttar breytingar hafa orðið í þveránum milli tímabila. Það truflar nokkuð allan samanburð að í sumar ár er sleppt seiðum, svo sem laxaseiðum í Hrafnkelsdalsá og Eyvindará.

 


c. Skráning veiðimálastofnunar á veiði í ám (fjöldi fiska) (áhrif framkvæmda: Óbein)

Tafla 1.  Fjöldi stangveiddra laxa á vatnasvæði Jökulsár á Dal

  Lax Bleikja Urriði Samtals
 2008
 163  146  38  347
 2009  256  197  24  477
 2010  305  166  32  467
 2011  507  106  26  639
 2012  336  316  33  685
 2013  385  177  22  584
 2014  272  190  19  481
 2015  731  731  13  1475
 2016  484  128  26  638
 2017  316  109  39  464

Tafla 2.  Skráð netaveiði í Lagarfljóti hjá Veiðimálastofnun

 

Uppfært.  5.3.2018 endurskoðað 20.9.2018

Heimild: Skýrslur Guðna Guðbergssonar, Lax- og silungsveiðin, 2005-2016 (sjá undir ítarefni).

Vöktunaráætlun og markmið


Hvað er mælt?

  1. Tegundasamsetning og ástand fiskjar í Lagarfljóti (bleikja og urriði) (áhrif framkvæmda: óbein).
  2. Tegundasamsetning og útbreiðsla fiska í Jökulsá á Dal og Lagarfljóti og hliðarám þeirra (lax) (áhrif framkvæmda: óbein).
  3. Skráning Veiðimálastofnunar á veiði í ám (fjöldi fiska) (áhrif framkvæmda: óbein).

 

Áætlun um vöktun

a. Sýni voru tekin  af silungastofnum í Lagarfljóti árin 2005 og 2006 fyrir virkjun og aftur 2010 og 2012 eftir virkjun.  Vöktun verður fram haldið með reglulegum hætti eftir virkjun a.m.k. þar til talið er að áhrif virkjunar séu komin fram. (Uppf. 17.1.2014)

b. Fylgst verður með laxfiskum. Rafveiðar á seiðum verða notaðar til að gefa viðmiðunargildi yfir tegundasamsetningu, þéttleika og ástand seiða. Sýni voru tekin  2005 og 2006 fyrir virkjun og verða tekin reglulega eftir virkjun a.m.k. þar til talið er að áhrif virkjunar séu komin fram.  Rafveiði var notuð á eftirfarandi stöðum:

  • Jökulsá á Fljótsdal
  • Kelduá
  • Rangá
  • Eyvindará (var bætt við 2010)
  • Jökulsá á Dal, 3 stöðvar (eftir að söfnum vatns í Hálslóni hefst)
  • Laxá í Jökulsárhlíð
  • Fögruhlíð
  • Hrafnkelsdalsá
  • Einnig veitt á tveimur stöðum í Gilsá/Selfjóti, sem eru utan áhrifasvæðis, til að fá samanburð.

(Uppf. 17.1.2014)

c. Veiðifélög skila inn upplýsingum til Hafrannsóknarstofnunar, Rannsókna- og ráðgjafastofnun hafs og vatna (áður Veiðimálastofnun), um fjölda fiska sem eru veiddir í hverri á. Stofnunin sér um skráningar. Upplýsingum verður safnað árlega úr útgefnum skýrslum Hafrannsóknarstofnunar.

Markmið

Markmið í lið a og b eru að fiskistofnar haldist stöðugir í Lagarfljóti, Jökulsá á Dal og hliðarám þeirra. Ekki eru sett markmið í lið c þar sem slíkt á ekki við, heldur eingöngu vöktun og miðlun upplýsinga.

Mögulegar viðbragðsaðgerðir

Einungis er um vöktun að ræða.

Breytingar á vísi

Í þriðja áfanga sjálfbærniverkefnisins voru tveir af upprunalegum mælikvörðum teknir út og nýjir hannaðir, þar sem hinir upprunalegu mælikvarðar voru tillögur sem voru lagðar fram áður en samráði við sérfræðinga var lokið.

Í fjórða áfanga sjálfbærniverkefnisins var ákveðið að breyta númerum sjálfbærnivísanna.  Þessi vísir var upphaflega númer 27.1 og er fjallað um hann undir því númeri í áfangaskýrslum verkefnisins frá 2004 og 2005.

Grunnástand


Óblíðir umhverfisþættir í Jökulsá í Fljótsdal og Jökulsá á Dal takmarka lífríki í þeim. Jökulsá á Dal er jafnframt ein af aurugustu jökulám landsins. Jökulsá í Fljótsdal er fiskgeng um 25 km frá Leginum en vatnavextir og lágur styrkur uppleystra efna dregur úr frjósemi í ánni. Svifaur veldur því að lífræn framleiðsla er aðeins í efstu lögum vatnsins. Jökuláhrif eru mest næst Jökulsá í Fljótsdal en minnka eftir því sem utar dregur í Lagarfljóti. Í Lagarfljóti er bæði bleikja og urriði. Netaveiði í Lagarfljóti undanfarin ár hefur verið mest um 1000 kg á ári. Í Lagarfljóti neðan Lagarfoss er stunduð netaveiði á laxi og skráð meðalveiði áranna 1985-1999 var 87 laxar.

Þekking á grunnástandi silungastofna í Lagarfljóti byggist á stöðluðum rannsóknum (tilraunaveiðum) í sinn hvorum enda fljótsins árin 1998, 2005 og 2006. Tilraunaveiðar norðar sumarið 2000, þ.e. í Vífilsstaðaflóa, gáfu hliðstæðar niðurstöður.  Ekki er auðvelt á grundvelli þessara niðurstaðna að draga miklar ályktanir um sveiflur í stofninum, en í því sambandi er eðlillegt að taka tillit til breytileika sem gæti helgast af aðstæðum á rannsóknartíma, e.t.v.  20-30%.

  Egilsstaðir Hallormsstaðir
Ár bleikja urriði bleikja urriði
1998 228 29 92 37
2005 95 44 46 37
2006 119 50 61 17
 Alls: 442
 123  199  91
 Meðaltal:  147  41  66  30
 Hlutfall %:  78  22  69  31

Næringarefni eru einnig í takmörkuðu magni í Jökulsá á Dal. Ekki er þekkt hve langt áin er fiskgeng en jökulgrugg, sveiflur í rennsli og óhentug botngerð gera það að verkum að lífsskilyrði fiska eru verri en annars væri. Þetta leiðir m.a. til þess að veiði hefur lítið verið stunduð. Nokkuð góðar líkur eru á því að Kárahnjúkavirkjun muni leiða til þess að lífræn framleiðsla aukist og lífsskilyrði fyrir fiska verði betri en nú er. Með því að megin hluta ársins er næringarefnasnauðu jökulvatni veitt úr ánni, nýtur hún þess nú að næringarefnaríkara vatn af heiðunum er yfirgnæfandi. Ekki er þó ljóst að hve miklu leyti skilyrði muni skapast til hrygningar þar sem áin rennur á stórum köflum á klöpp og aurum sem henta illa til hrygningar.

Þverár Jöklu falla flestar í hana í giljum og fossagljúfrum skammt frá farvegi árinnar. Þær eru því flestar annað hvort stutt fiskgengar eða ófiskgengar með öllu. Í Jökulsárhlíð eru fjórar ár, þar af þrjár sem renna í Jöklusá á Dal. Þær eru Kaldá, Fossá og Laxá. Í Kelduá er stunduð stangveiði, aðallega á bleikju. Samkvæmt upplýsingum frá Veiðimálstofnun var meðalveiði í ánni á tímabilinu 1997-2001 samtals 138 bleikjur, 27 urriðar og einn lax.

Heimild: Veiðimálastofnun

Forsendur fyrir vali á vísi


Kárahnjúkavirkjun mun hafa í för með sér mikla vatnaflutninga. Ekki var þó talið sjálfgefið að þær breytingar hafi mikil neikvæð áhrif á ferskvatnsvistkerfi ánna vegna þess að grugg, kuldi og miklar sviptingar í rennsli hafa hingað til takmarkað lífríki þeirra. Vatnalífríki í Jöklusá á Dal og þverám hennar í Jökulsárhlíð, Lagarfljóti og Kelduá er því ekki mjög fjölbreytt og veiði úr ánum hefur verið tiltölulega lítil. Breytingar á rennsli og aurburði í ánum mun ráða mestu um hver áhrifin verða á vatnalífríki. Í Jökulsá á Dal er hugsanlegt að áhrifin verði að einhverju leyti jákvæð, þ.e.a.s. lífsskilyrði muni batna í ánni.

Ítarefni

Glærur frá ársfundi Sjálfbærniverkefnisins 2014.

Glærur frá ársfundi Sjálfbærniverkefnisins 2013.

Lax- og silungsveiði 2017 . Höf. Guðmunda Þórðardóttir og Guðni Guðbergsson. Skýrsla á vef Hafrannsóknastofnunnar.

Lax- og silungsveiðin 2016 . Höf. Guðmunda Þórðardóttir og Guðni Guðbergsson.  Skýrsla á vef Hafrannsóknastofnunar.

Lax- og silungsveiðin 2015 . Höf: Guðni Guðbergsson. Skýrsla á vef Veiðimálastofnunar.

Lax- og silungsveiðin 2014 . Höf: Guðni Guðbergsson. Skýrsla á vef Veiðimálastofnunar.

Lax- og silungsveiðin 2013 . Höf: Guðni Guðbergsson. Skýrsla á vef Veiðimálastofnunar.

Lax- og silungsveiðin 2012 . Höf: Guðni Guðbergsson. Skýrsla á vef Veiðimálastofnunar.

Lax- og silungsveiðin 2011 . Höf: Guðni Guðbergsson. Skýrsla á vef Veiðimálastofnunar.

Lax- og silungsveiðin 2010 . Höf: Guðni Guðbergsson. Skýrsla á vef Veiðimálastofnunar.

Lax- og silungsveiðin 2009 . Höf: Guðni Guðbergsson. Skýrsla á vef Veiðimálastofnunar.

Lax- og silungsveiðin 2008. Höf: Guðni Guðbergsson. Skýrsla á vef Veiðimálastofnunar.

Lax- og silungsveiðin 2007. Höf: Guðni Guðbergsson. Skýrsla á vef Veiðmilálastofnunar.

Lax- og silungsveiðin 2006 . Höf: Guðni Guðbergsson. Skýrsla á vef Veiðmilálastofnunar.

Lax- og silungsveiðin 2005 . Höf: Guðni Guðbergsson. Skýrsla á vef Veiðmilálastofnunar.



LV-2017-094forsidaFiskirannsóknir á vatnasviði Lagarfljóts og Gilsár 2016.  Skýrsla Landsvirkjunar LV-2017-094

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni.



LV-2017-070_forsidaÚtbreiðsla og ástand seiða og veiði á vatnasviði Jökulsár á Dal og Fögruhlíðará 2016.  Skýrsla Landsvirkjunar LV 2017-070

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni.
 



LV-2016-056Útbreiðsla og ástand seiða í Jökulsá á Dal og hliðarám hennar 2015                                                            
Skýrsla Landsvirkjunar LV-2016-056

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni

 

 

 

Útbreiðsla og ástand seiða í Jökulsá á Dal og hliðarám hennar 2014 

Skýrsla Landsvirkjunar LV-2015-061

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni

.

 

Útbreiðsla og ástand seiða í Jökulsá á Dal og hliðarám hennar 2013. Skýrsla Landsvirkjunar LV-2014-040Útbreiðsla og ástand seiða í Jökulsá á Dal og hliðarám hennar 2013. 
Skýrsla Landsvirkjunar LV-2014-040

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni.



Fiskirannsóknir á vatnasviði Lagarfljóts og Gilsár 2014.                                                   LV-2015-119
Skýrsla Landsvirkjunar LV-2015-119

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni

 



Fiskirannsóknir á vatnasviði Lagarfljóts, Jökulsár á Dal, Fögruhlíðarár og Gilsár 2011 og 2012. Skýrsla Landsvirkjunar LV-2013-084Fiskirannsóknir á vatnasviði Lagarfljóts, Jökulsár á Dal, Fögruhlíðarár og Gilsár 2011 og 2012 
Skýrsla Landsvirkjunar LV-2013-084

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni



Fiskirannsóknir á vatnasviði Lagarljóts, Jökulsár á Dal, Fögruhlíðarár og Gilsár 2010.2.25-fiskrannsoknir-a-Vatnasvidi-2010-mynd-forsida-LV-2011-044 Skýrsla Landsvirkjunar LV-2011/044Fiskirannsóknir á vatnasviði Lagarljóts, Jökulsár á Dal, Fögruhlíðarár og Gilsár 2010
Skýrsla Landsvirkjunar LV-2011/044

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni.



Göngur merktra laxfiska í Lagarfljóti árin 2010-2012. Lokaskýrsla: Skýrsla Landsvirkjunar LV-2013-014Göngur merktra laxfiska í Lagarfljóti árin 2010-2012
Lokaskýrsla:  Skýrsla Landsvirkjunar LV-2013-014

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni.


 


Framvinduskýrsla: Rannsóknir á göngum laxfiska í Lagarljóti 2011 - Talningar í Lagarfossi og far útvarpsmerktra fiska. Rannsóknir á göngum laxfiska í Lagarfljóti 2011. Talningar í Lagarfossi og far útvarpsmerktra fiska
Framvinduskýrsla: Unnið fyrir Landsvirkjun.

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni.



Grugg og gegnsæi í Lagarfljóti fyrir og eftir gangsetningu Kárahnjúkavirkjunar - Skýrsla Landsvirkjunar LV-2010/123 Grugg og gegnsæi í Lagarfljóti fyrir og eftir gangsetningu Kárahnjúkavirkjunar 
Skýrsla Landsvirkjunar LV-2010/123

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni.




VMST-13037-LV-2013-068Kísilþörungar og smádýr í Lagarfljóti 2006-2007

Skýrsla Veiðimálastofnunar VMST/13037 og Landsvirkjunar LV-2013-068

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni

 




Vatnshitamælingar Landsvirkjunar og vatnamælingar á Austurlandi árin 1995-2007  Skýrsla Landsvirkjunar LV-2009/062: Vatnshitamælingar Landsvirkjunar og vatnamælingar á Austurlandi árin 1995 - 1997

Skýrsla Landsvirkjunar LV-2009/062

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni.


 

Fiskirannsóknir á vatnasviði Lagarfljóts, Jökulsár á Dal, Fögruhlíðarár og Gilsár 2006 Fiskirannsóknir á vatnasviði Lagarfljóts, Jökulsár á Dal, Fögruhlíðarár og Gilsár 2006. Áfangaskýrsla 2: Skýrsla Landsvirkjunar LV-2006/127

Áfangaskýrsla 2:  Skýrsla Landsvirkjunar LV-2006/127
 

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni.



Fiskirannsóknir á vatnasviði Lagarljóts, Jökulsár á Dal, Fögruhlíðarár og Gilsár 2005 Áfangaskýrsla I: Skýrsla Landsvirkjunar LV-2006/005Fiskirannsóknir á vatnasviði Lagarljóts, Jökulsár á Dal, Fögruhlíðarár og Gilsár 2005
Áfangaskýrsla I: Skýrsla Landsvirkjunar LV-2006/005

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni.




Fiskrannsóknir á þverám Jökulsár á Dal ofan Brúar 1998

Unnið fyrir Landsvirkjun

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni


Rannsóknir á fiski og smádýralífi á vatnasviði Lagarfljóts 1998

Smellið hér til að sækja eintak af skýrslunni