2.7 Skerðing víðerna

Vísir 2.7 - Skerðing víðerna


2.7 NorðurdalurVið mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar var fjallað um landslag og sjónræn áhrif. Þar er jafnframt fjallað um þá skerðingu sem mannvirki Kárahnjúkavirkjunar munu valda á víðernum hálendisins. Hér er skerðing víðerna vöktuð en nýtt víðerniskort var gert eftir 2013. Slíkt kort verður gert aftur ef þörf er á vegna breytinga á svæðinu.



Niðurstöður


Nýtt kort, hið fyrsta eftir gangsetningu virkjunar, var gert með nýjustu upplýsingum um mannvirki, lón og vegi. Mörk ósnortinna víðerna voru uppfærð miðað við 5 km fjarlægð frá vegum, lónum og mannvirkjum. Stærsta breytingin er vegna stækkunar Hálslóns til suðurs vegna hörfunar Brúarjökuls. Varanleg aukning umferðar hefur orðið um Brúardalaleið til norðurs frá vesturenda Kárahnjúkastíflu.

Mynd 1 Kárahnjúkavirkjun - skerðing víðerna

 

Uppfært:  febrúar 2013 (endurskoðað í ágúst 2016).
Heimild:  Landsvirkjun, 2013.


Vöktunaráætlun og markmið


Hvað er mælt

Skerðing víðerna í km2 miðað við skilgreiningu í náttúruverndarlögum. (Áhrif framkvæmda: óbein).


Vöktunaráætlun

Nýtt víðerniskort var búið til 2013. 

Ný kort verða búin til ef þörf er á vegna frekari breytinga á svæðinu. Upplýsingum verður safnað eins oft og þörf er á.

Markmið

Flatarmál víðerna mun ekki skerðast eftir lok byggingartíma (á árinu 2007).

Mögulegar viðbragðsaðgerðir

Einungis er um vöktun að ræða.


Breytingar á vísi

Í fjórða áfanga sjálfbærniverkefnisins var ákveðið að breyta númerum sjálfbærnivísanna.  Þessi vísir var upphaflega númer 31.1 og má finna umfjöllun um hann undir því númeri í áfangaskýrslum verkefnisins frá 2004 og 2005.


Forsendur fyrir vali á vísi


Við mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar var fjallað um landslag og sjónræn áhrif. Þar er jafnframt fjallað um þá skerðingu sem mannvirki Kárahnjúkavirkjunar munu valda á víðernum hálendisins. Í umræðum um virkjunina ber skerðingu víðerna mjög oft á góma.

Skilgreining á því hvað séu ósnortin víðerni er ekki einföld, því í raun hefur búseta í landinu raskað stórum hluta hálendisins með einum eða öðrum hætti. Aðgengi að hálendinu er fyrst og fremst með vegum, brúm og slóðum fyrir vélknúin farartæki, sem skerða ósnortin víðerni og skálar fyrir ferðamenn og gangnamenn valda einnig slíkri skerðingu. Þá má einnig segja að víðerni séu ekki ósnortin ef orðið hafa verulegar breytingar á gróðurfari og uppblástur af völdum ofbeitar.

Í umfjöllun um skerðingu víðerna vegna Kárahnjúkavirkjunar var farin sú leið að miða við niðurstöður starfshóps á vegum umhverfisráðuneytisins sem skipaður var í kjölfar samþykktar Alþingis frá 12. maí 1997 um varðveislu ósnortinna víðerna. Niðurstaða starfshópsins var tekin upp í lögum um náttúruvernd frá árinu 1999 og þar er hugtakið „ósnortið víðerni“ skilgreint þannig:

Landsvæði sem er a.m.k. 25 km2 að stærð eða þannig að hægt sé að njóta þar einveru og náttúrunnar án truflunar af mannvirkjum eða umferð vélknúinna farartækja á jörðu, er í a.m.k. 5 km fjarlægð frá mannvirkjum og öðrum tæknilegum ummerkjum, svo sem raflínum, orkuverum, miðlunarlónum og þjóðvegum, og þar sem ekki gætir beinna ummerkja mannsins og náttúran fær að þróast án álags af mannlegum umsvifum.

Eftir að Kárahnjúkavirkjun verður komin í rekstur munu frekari breytingar á skilgreindum víðernum á svæðinu væntanlega einkum tengjast ferðaleiðum og ferðamennsku, því breytingar eru ekki fyrirhugaðar á mannvirkjum virkjunarinnar.

  



Grunnástand


visir 2.7 ósnortin víðerniÁ meðfylgjandi korti (efri myndin) er sýnd niðurstaða starfshóps umhverfisráðuneytisins um ósnortin víðerni umhverfis Vatnajökul og á hálendinu norðan hans. Grænu svæðin tákna ósnortin víðerni. Norðan Vatnajökuls eru það tilteknar ferðaleiðir og skálar sem skerða víðernin á hálendinu og augljóslega er það matsatriði hvaða ferðaleiðir teljast skerða víðerni og hverjar ekki. Leiðirnar inn að Snæfellsskála og inn að Sigurðarskála í Kverkfjöllum teljast skerða víðerni og þar með er t.d. Snæfell og nánasta umhverfi þess ekki ósnortið víðerni. Vatnajökull og samfelld ósnortin víðerni umhverfis hann eru samkvæmt þessari mynd um 14.500 km2.

Viderni-kort-forsidumyndNeðri myndin sýnir áætlaða skerðingu víðerna vegna Kárahnjúkavirkjunar. Sú skerðing er annars vegar vegna Hálslóns, um 460 km2, og hins vegar vegna Jökulsárveitu og mannvirkja á Múla og Hraunum, 275 km2. Alls er skerðing vegna virkjunarinnar um 735 km2. Umferð um Brúardalaleið á sumrin hefur aukist mikið eftir að framkvæmdir hófust og hringleið opnaðist milli Fljótsdal og Jökuldals yfir hálendið og yfir brú á Jökulsá á Dal við Kárahnjúka . Því hefur víðerni á þessu svæði verið skert um 90 km2 til viðbótar vegna vegabóta og aukinnar umferðar á Brúardalaleið.

Ítarefni


Lög um náttúruvernd

þingsályktun um varðveislu ósnortinna víðerna

Frétt á vef umhverfis- og auðlindaráðuneytis um álit starfshóps um ósnortin víðerni

Kort: Ósnortin víðerni, niðurstaða starfshóps í kjölfar samþykktar Alþingis 12. maí 1997.