Vísir 2.23 - Hreindýr
Árangur
Á meðfylgjandi mynd er þróun í fjölda svonefndrar Snæfellshjarðar. Hún er upphaflega úr greinargerð sem Skarphéðinn G. Þórisson, Náttúrustofu Austurlands, tók saman fyrir Landsvirkjun 2011. (Sjá skýrslu). Myndin er byggð á skarvegnum meðatölum 5 ára tímabila. Í greinargerðinni eru enn fremur upplýsingar um veiðar, en með því að gefa árlega út leyfi til veiða úr stofninum er þess gætt að honum fjölgi ekki um of. Þar eru einnig upplýsingar um breytingar í fallþunga dýranna sem segir m.a. til um þrif í stofninum og er mikilvægur þáttur í stjórn stofnsins. Myndin er uppfærð árlega með upplýsingum frá Náttúrustofu Austurlands.
Skýringar með mynd: Sumarið 2011 gengu færri hreindýr í hefðbundnum sumarhögum á Snæfellsöræfum en undanfarin ár. Á þetta bæði við um Kringilsárrana og Fljótsdalsheiði. Vegna þessarar breyttu hagagöngu dýra í Snæfellshjörð náðist ekki að telja alla hjörðina á 1-2 dögum í byrjun júlí eins og stefnt var að og venjan hefur verið. Niðurstaðan byggir því á nokkrum flugtalningum í júlí svo og nokkrum talningum á jörðu niðri. Heildarniðurstaðan varð sú að stofnstærð Snæfellshjarðar sé svipuð og undanfarin ár.
Verkfræðistofnun Háskóla Íslands hefur séð um hreindýratalningar úr lofti á burðartíma norðan Brúarjökuls fyrir Landsvirkjun allt frá 1993.
Frá 2005 hefur NA séð um athuganir á burði hreindýra af landi. Þær athuganir ná til alls svæðisins ef aðstæður leyfa, en oftar en ekki leyfa færð og veður ekki athuganir vestan Snæfells en þegar báðar aðferðirnar eru lagðar saman fæst ágæt mynd af dreifingu þeirra dýra sem bera á Snæfellsöræfum.
Vesturöræfin eru um 300 km2 og þar af eru um 200 km2 grónir. Landsvirkjun fjármagnar uppgræðsluáætlun í grennd við virkjunarsvæðið, þar sem áhersla verður lögð á uppgræðslu í hálendisbrúninni ofan Jökuldals. Uppgræðslan hófst sumarið 2003 og á árinu 2011 lætur nærri að uppgræðsla sé hafin á um 4000 ha lands á Snæfellsöræfum, þar af 300-500 í grennd við Hálslón.
Landsvirkjun styrkti merkingar hreindýra til að fylgjast með ferðum þeirra. Í tengslum við þær rannsóknir hefur verið unnið að því að uppfæra gróðurkort af megin hluta þess svæðis sem Snæfellshjörðin nýtir að sumarlagi.
Áætlað er að niðurstöður verði birtar á árinu 2012. Þá er einnig von á samantekt um rannsóknir NA á burðarsvæðum. Í kjölfar þess má búast við einhverjum breytingum á vöktunarrannsóknum.
Heimild: Landsvirkjun 2012. Síðast uppfært 8.2.2012.
Vöktunaráætlun og markmið
Hvað er mælt ?
a) Fjöldi hreindýra á Vesturöræfum og á Múla og Hraunum austan Snæfells (áhrif framkvæmda: óbein).
Áætlun um vöktun
a) Bein talning og ljósmyndir teknar úr flugvél í 1-2. viku júlímánuðar eru notaðar til að áætla fjölda dýra.
Markmið
a. Ekki meira en 15% fækkun verði í hreindýrastofninum á Vesturöræfum, Múla og Hraunum austan Snæfells.
Grunnástand
Verkfræðistofnun Háskóla Íslands hefur séð um hreindýratalningar norðan Brúarjökuls fyrir Landsvirkjun allt frá 1993 til dagsins í dag. Lengst af hefur verið talið a.m.k. tvisvar á ári, fyrst á burðartíma og síðar oftast í júní. Sjá nýjustu skýrslu VHÍ til Landsvirkjunar: Hreindýratalning norðan Vatnajökuls (LV-2011/011).
Skýringar við mynd: Ljósbláu súlurnar eru niðurstöður talinga sem reynt hefur verið að framkvæma þegar burður stenudur sem hæst. Hinar súlurnar eru niðurstöður talninga sem framkvæmdar voru síðar til að fylgjast með viðveru dýranna á svæðinu.
Talningarnar hafa sýnt að í snjóþungum árum er fjöldi hreindýra á Vesturöræfum fá en í snjóléttum árum eru þau mun fleiri. Dýrunum hefur síðan almennt fjölgað þegar líður á júní, þar til 2008. Þessa þróun má einnig sjá á mynd hér að ofan um fjölda og dreifingu hreindýranna, sem sýnir að í talningum NA í byrjun júlí hafa flest dýrin yfirgefið svæðið.
Síðast uppfært 09.02.2012
Forsendur fyrir vali á vísi
Kárahnjúkavirkjun mun hafa áhrif á nokkur búsvæði hreindýra en óljóst er hvort þetta mun hafa einhver áhrif á stærð stofnsins eða eingöngu breyta atferli dýranna. Hreindýr voru fyrst flutt til landsins á ofanverðri átjándu öld til búnytja. Þau eru Austfirðingum mikilvæg, bæði vegna tekna af árlegum veiðum, en ekki síður sem tíguleg dýr sem setja svip sinn á umhverfið.
Áhrif Kárahnjúkavirkjunar eru fólgin í skerðingu beitilanda hreindýra vegna lands sem fer undir Hálslón og uppistöðulón á Múla og Hraunum, skerðingu burðarsvæða í Hálsi vegna þess að hluti þeirra fer undir Hálslón, truflunar á vor- og haustfari hreindýra yfir Jöklu innan Kárahnjúka og truflunar sem framkvæmdir, nýir vegir og aukin umferð kunna að valda á fari hreindýra. Landsvirkjun styrkir rannsóknir á farhegðun hreindýra, bæði þeirra sem teljast til Snæfellshjarðar og þeirrar sem kennd er við Álftafjörð.
Farvegur Jökulsár á Dal liggur um mitt lónsstæðið. Austan við hann fara 19 km2 af grónu landi í Hálsi undir vatn, en vestan við hann einn km2 af grónu landi í Kringilsárrana og 12 km2 norðan hans, eða samtals 13 km2 vestan árinnar. Gróðurlendi sem fer undir vatn í lónum á Múla og Hraunum er um 6 km2.
Ítarefni
Skýrsla Náttúrustofu Austurlands fyrir Landsvirkjun. Kortlagning burðarsvæða hreindýra á áhrifasvæðum Kárahnjúkavirkjunar vorið 2011. LV-2012-033 Smellið hér.
Skýrsla um flugtalningu. Smellið hér.
Greinargerð Náttúrustofu Austurlands fyrir Landsvirkjun. Greinargerð um vöktunargögn í þeim tilgangi að meta stöðu hreindýrastofninn í febrúar 2011. Smellið hér til að sækja eintak af greinargerðinni.
Skýrsla Náttúrustofu Austurlands fyrir Landsvirkjun. Kortlagning burðarsvæða hreindýra á áhrifasvæðum Kárahnjúkavirkjunar vorið 2009. LV-2010-051.
Skýrsla Verkfræðistofnunar Háskóla Íslands fyrir Landsvirkjun. Hreindýratalning norðan Vatnajökuls með myndatöku úr flugi 2010. LV-2011/011.
Skýrsla Náttúrustofu Austurlands: Staða hreindýarrannsókna á áhrifasvæðum Kárahnjúkavirkjunar 2008. Helstu vöktunarþættir og rannsóknir frá 2001, mat á áhrifum virkjunar og tillögur um framtíðarvöktun.
Skýrsla Náttúrustofu Austurlands fyrir Landsvirkjun um kortlagning burðarsvæða hreindýra á áhrifasvæðum Kárahnjúkavirkjunar vorið 2006. LV-2006/129.
