Vísir 2.29 - Áfok við Hálslón

Hér fyrir ofan eru myndir sem sýna mótvægisaðgerðir við áfoki við Hálslón.  Myndirnar eru af sandgryfjum, fokgirðingum og uppgræðslu.  Smellið á myndirnar til að stækka þær.

Árangur

Í skýrslu um mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar kemur fram að mikilvægt sé að koma á vöktunarkerfi með öllum jaðri Hálslóns enda megi búast við því að talsvert rof muni eiga sér stað fyrstu árin / áratugina eftir myndun þess með tilheyrandi hættu á myndun áfoksgeira inná gróin svæði.  Í samræmi við þetta hefur Landsvirkjun fylgst með framvindu rofs við Hálslón með margvíslegum hætti.  Strandsvæði hafa verið gengin og rof við efsta lónborð athugað, loftmyndir hafa verið teknar með reglubundnum hætti og strandsvæðin kortlögð þ.s. m.a. fram koma rofsvæði og jarðefni lónstrandar.  Þá hefur ströndin verið landmæld nákvæmlega í nokkrum sniðum sem hjálpar til við að fylgjast með langtímaþróun strandarinnar.  Samhliða þessu hefur verið fylgst með áfoki / myndun áfoksgeira ofan við strandsvæðin.  Auk þess að fylgjast náið með framvindu strandsvæða hafa verið settar upp rof- og áfoksvarnir (sjá myndir hér að ofan) og gróður styrktur austan við Hálslón til þess að hann verði betur í stakk búinn að taka við áfoki.   Þá hefur verið þróuð aðferð til þess að hreinsa sand af grónu landi.  Nánari upplýsingar um mótvægisaðgerðir og athuganir við Hálslón má sjá í skýrslum í ítarefni.

Við skoðun svæða 2012 varð í fyrsta skiptið vart við sand inná svæðum ofan við strönd Hálslóns en um er að ræða lítið magn sem verður fjarlægt 2013.

Heimild: Landsvirkjun 2012.

Vöktunaráætlun og markmið

Hvað er mælt?

a. Rúmmál áfoksgeira sem berast upp fyrir austurströnd lónsins (áhrif framkvæmda: bein).

Áætlun um vöktun

a. Sjónræn vöktun fer fram og hefst gagnasöfnun eftir að lónið hefur verið fyllt. Reglulegar heimsóknir á svæðið eftir slæm veður.

Markmið

a. Engir áfoksgeirar austan lónsins

Mögulegar viðbragðsaðgerðir

Landsvirkjun stendur fyrir aðgerðum til að koma í veg fyrir áfok.

Grunnástand

Á meðfylgjandi korti er sýnd staða lónsins í meðalári í byrjun júní. Vatnsstaðan er þá 580 m y.s. eða 45 metra undir hæsta vatnsborði. Þá eru um 16 km² af lónbotni ofan vatnsborðs austan lónsins. Hægra megin á kortinu er sýnd staða lónsins í meðalári í byrjun ágúst. Vatnsstaðan er þá 615 m y.s. eða 10 metra undir hæsta vatnsborði. Þá eru um 4 km² af lónbotni ofan vatnsborðs austan lónsins og stutt í að hættan sé liðin hjá. Jarðvegsþykkt hefur verið áætluð tveir til tveir og hálfur metri að meðaltali austan lónsins. Svæðið verður flokkað eftir landhalla og reynt að meta fyrirfram hvar hætta á myndun áfoksgeira er mest.

Rannsóknir standa yfir á þoli gróðurþekjunnar að austanverðu gagnvart áfoki og á því hvernig brugðist skuli við hugsanlegu áfoki jarðefna.

Smellið hér til að sjá stærri mynd.

Forsendur fyrir vali á vísi

Hluti af strandsvæðum Hálslóns eða um 15 km² er hulinn jarðvegi sem er að meðaltali 2,5 m þykkur. Jarðvegurinn er hulinn þunnri gróðurþekju. Þessi gjóskuríki jarðvegur getur bæði skolast ofan í lónið með ölduróti og vatnsrofi, en einnig fokið upp á nærliggjandi svæði og valdið þykknun jarðvegs og jafnvel gróðureyðingu.

Öldurof fjarlægir með tímanum jarðveg af strandsvæðum Hálslóns. Öldurof á jarðvegi gengur mishratt. Það er hraðast þar sem landi hallar mikið en mun hægar á hallalitlu landi. Á mjög hallalitlu landi þar sem öldurofs gætir lítið getur farið svo að gróðurþekja hverfi en eftir sitji moldarlag. Í brattara landi geta myndast rofstallar í jarðveginum áður en öldurrof nær að fjarlægja jarðveginn. Af þessu leiðir að fyrstu einn til tvo áratugina eftir að rekstur Hálslóns hefst verður til staðar mold á yfirborði á strandsvæðum Hálslóns.

Í sunnan og suðvestan hvassviðrum getur þurr mold á strandsvæðum fokið upp og grófkornóttasti hluti hennar fokið með jörðu upp úr strandsvæðunum og inn á gróðurlendi ofan lónborðs. Þetta efni getur myndar áfoksgeira ofan lónborðs Á votlendum svæðum er þessi hætta hins vegar takmörkuð. Hætta á myndun áfoksgeira á gróðurlendi er einkum til staðar við austurströnd lónsins. Á vesturströnd lónsins berst foksandur úr strandsvæðum einkum út á út á lónið í hvössum sunnan og suðvestanáttum og myndar því ekki áfoksgeira.

Á meðan rofgjarn jarðvegur er fyrir hendi eru margvíslegar aðgerðir fyrirhugaðar til að fyrirbyggja það að áfok geti borist út yfir gróðurlendið á Vesturöræfum og valdið þar skaða. Gerðar hafa verið sandgildrur meðfram gróðurlendi við austurströnd lónsins. Þá er stefnt að því að halda jarðvegi í skefjum með vökvun og rykbindingu og reisa sandgirðingar. Jafnframt eru í athugun aðgerðir til að styrkja gróður austan lónsins.

.

Ítarefni

Í greinagerð Landsvirkjunar og Landgræðslunar um Rofvarnir og gróðurvernd við Hálslón er gerð grein fyrir hvað hefur áunnist varðandi mótun og þróun aðgerða sem líklegt er að dugi til að vernda gróður fyrir sandfoki.

Smellið hér til að sækja skjalið.

Skýrsla Landsvirkjunar LV-2012-007 Hálslón 2011 Kortlagning strandsvæða