Vísir 2.6 - Breytingar á strandlengju Héraðsflóa
Samkvæmt skýrslu Landsvirkjunar um vöktun strandar Héraðsflóakemur fram að grunnástand hennar sé nokkurn veginn í jafnvægi, sem þýðir að ströndin geti færst út um 100 m og síðan áratugum seinna gengið til baka að hluta. Grunnástandsmæling fór fram árið 2006 og í vöktunaráætlun vísis 2.6 er gert ráð fyrir að næsta gagnasöfnum fari fram að 10 – 20 árum liðnum eða 2016 – 2026. Meðfylgjandi er mynd úr skýrslunni sem sýnir 60 ára þróun strandarinnar miðað við „jafnvægisástand“, ósinn getur færst um 3 km og ströndin færst út eða inn um 100 – 200 m. Nálgast má nánari upplýsingar í skýrslu Landsvirkjunar undir ítarefni LV-2008/067.
Árangur
b) Gróðurþekja, gróska og tegundir
Fylgst hefur verið árlega með breytingum á grunnvatni og gróðri í 25 reitum á Úthéraði frá 2008, sjá mynd. Beitt er sjónrænu mati á ástandi gróðurs og grunnvatnsdýpt mæld í rörum. Grunnvatn hefur hækkað í sumum reitum en lækkað í öðrum. Framvinda gróðurbreytinga er afar hæg og mun taka áratugi. Í framhaldinu verður reitanna vitjað á 5 - 10 ára fresti næst 2015 - 2020. Síritandi vatnsþrýstiskynjurum hefur verið komið fyrir í rörum í þrem reitum. Mat á gróðurstuðli efir gervitunglamyndum líkt og gert er á Vesturöræfum, hefur ekki verið gert. Myndir af ástandi fyrir virkjun eru til og ný mynd verður tekin á árunum 2016 - 2018 þegar heildarmat verður gert. Smellið hér til að sjá stærri mynd.
Vöktunaráætlun og markmið
Hvað er mælt?
a. Staðsetning strandlínu mæld eftir loftmyndum og dýptarmælingum í sniðum (áhrif framkvæmda: óbein).
b. Gróður, bæði þekja og gróðurstuðull við Héraðsflóa (áhrif framkvæmda: óbein).
Áætlun um vöktun
a. Loftmyndir og dýptarmælingar í sniðum. Upplýsingum safnað á 10 til 20 ára fresti.
b. Gervitunglamyndir verða notaðar til að meta gróðurþekju og grósku (gróðurstuðul). Myndir verða teknar u.þ.b. fimmta til tíunda hvert ár.
Gróðurstuðull (GS) = Normalised Difference Vegetation index (NDVI).
Gróðurstuðullinn gefur upplýsingar um grósku og þekju gróðurs á stóru svæði. Setja þarf út rannsóknarreiti ef fá þarf nánari upplýsingar um þekju gróðurs og hverskonar gróður og tegundir eru á svæðinu.
Markmið
a. Staðsetning strandlínu muni ekki breytast meira en áætlað er samkvæmt líkindareikningum (280m á næstu 100 árum).
b. Að gróskan haldist og tegundum fækki ekki.
Grunnástand
a) Staðsetning strandlínu Héraðsflóa.
Samkvæmt skýrslu LV-2008/067 um vöktun strandar Héraðsflóa kemur fram að grunnástand hennar sé nokkurn veginn í jafnvægi, sem þýðir að ströndin geti færst út um 100 m og síðan áratugum seinna gengið til baka að hluta. Grunnástandsmæling fór fram árið 2006 og í vöktunaráætlun vísis 2.6 er gert ráð fyrir að næsta gagnasöfnum fari fram að 10 – 20 árum liðnum eða 2016 – 2026. Meðfylgjandi er mynd úr skýrslunni sem sýnir 60 ára þróun strandarinnar miðað við „jafnvægisástand“, ósinn getur færst um 3 km og ströndin færst út eða inn um 100 – 200 m. Smellið hér til að sjá stærri mynd.
Til eru loftmyndir og ljósmyndir af strandlengjunni sem sýna þær breytingar sem hafa orðið. Strandlengjan hefur verið kortlögð í tengslum við mat á umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar, bæði gróður og jarðfræði og gerðar dýptarmælingar í sniðum út frá ströndinni. Dýralíf á landi og í sjó hefur verið kannað svo og sjávarnytjar. Haustið 2006 var bætt við mælingum á sniðum á landi ásamt mælingum á strandlínunni sjálfri. Smellið hér til að sjá stærri mynd.
b) Gróðurþekja og gróðurstuðull við héraðsflóa. Sjá skýrlu Landsvirkjunar um Gróðurvöktun á Úthéraði í ítarefni eða með því að smella hér.
Forsendur fyrir vali
Kárahnjúkavirkjun mun hafa þau áhrif að mikið mun draga úr þeim aurburði sem Jökulárnar tvær bera til sjávar sem getur haft áhrif á staðsetningu strandlengju Héraðsflóa og gróður nálægt ströndinni. Láglendi á Úthéraði er að stórum hluta myndað og mótað af jökulánum tveimur sem um það renna, Jökulsá á Dal og Lagarfljóti. Af þeim ber Jökulsá á Dal fram mun meira af aur og er aurburðurinn áætlaður nema um 7-8 milljónum tonna á ári. Megnið af þessum framburði ánna berst til sjávar. Árnar tvær hafa sameiginlegan ós við Héraðsflóa. Strönd flóans mótast af samspili framburðarins og rofkrafta sjávaröldunnar og gera má ráð fyrir að ströndin sé enn að færast utar við núverandi aðstæður.
Við virkjun Jökulsár á Dal mun megnið af framburði árinnar setjast til í Hálslóni, þar sem í meðalári setjast til um 7,0 milljónir tonna af efni. Eftir að framburður aurs til strandarinnar stöðvast mun núverandi jafnvægi raskast og gera má ráð fyrir að ströndin hopi. Einnig mun hugsanleg hækkun á sjávarstöðu vegna gróðurhúsaáhrifa flýta fyrir rofi strandarinnar.
Samkvæmt reiknilíkönum er áætlað að rof strandarinnar verði um 280 metrar fyrstu 100 árin eftir að rekstur virkjunar hefst. Rof þetta verður ekki endilega samfellt heldur mótast af illviðrum, brimi og öðrum aðstæðum t.d. vegna hækkaðrar sjávarstöðu. Eyðing gróðurs vegna rofs á strönd er talin verða minni en sem nemur landeyðingu af völdum rofsins.
Ítarefni
Skýrsla Landsvirkjunar um vöktun strandar Héraðsflóa: LV-2008/067
Skýrsla Landsvirkjunar um Gróðurvöktun á Úthéraði: LV-2008/036
